☰ Mundarija · Davlat va huquq asoslari

Yakuniy takrorlash (1): konstitutsiya, xalqaro huquq va ma’muriy huquq

Darslar 27 · 1 ta dars · V. A. Kostetskiy. Davlat va huquq asoslari, 10-sinf, 1-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017
27

Yakuniy takrorlash (1): xalqaro, konstitutsiyaviy va ma’muriy huquq

Darslik: 133–134-betlar (27–28-§§)
Maqsad1–11-mavzularni (huquq va Konstitutsiya, xalqaro huquq, BMT, fuqarolik, inson huquqlari, konstitutsiyaviy tuzum, ma’muriy huquq) umumlashtirish.
Yangi so‘zlar
Konstitutsiya · the ConstitutionBMT · the UNfuqarolik · citizenshipma’muriy javobgarlik · administrative liability
Tushuntirish

Huquq — davlat o‘rnatgan va himoya qiladigan, hamma uchun majburiy umumiy qoidalar tizimi; Konstitutsiya esa eng yuqori yuridik kuchga ega asosiy qonun. Hozirgi Konstitutsiya 2023-yil 30-aprelda referendumda qabul qilingan; unga ko‘ra O‘zbekiston suveren, demokratik, huquqiy, ijtimoiy va dunyoviy davlat; matn 155 moddadan iborat. Parlament ikki palatadan: Senat (65 a’zo) va Qonunchilik palatasi (150 deputat, aralash saylov tizimi); Prezident 7 yilga saylanadi va ko‘pi bilan ikki muddat ishlay oladi; hokimlar endi Kengashlarga rahbarlik qilmaydi. Xalqaro huquq davlatlar o‘rtasidagi munosabatlarni tartibga soladi; BMT Nizomi 1945-yil 26-iyunda imzolangan va 24-oktabrda kuchga kirgan, dastlab 51 a’zo, hozir 193; O‘zbekiston 1992-yil 2-martda a’zo bo‘lgan. Bola huquqlari to‘g‘risidagi konvensiya 1989-yil 20-noyabrda qabul qilingan. Fuqarolik — shaxsning davlat bilan barqaror huquqiy aloqasi. Ma’muriy huquq jamoat tartibi, ma’muriy huquqbuzarlik va jazo masalalarini tartibga soladi: ma’muriy javobgarlik 16 yoshdan boshlanadi, ma’muriy hibsga olish odatdagi sharoitda 15 sutkagacha va faqat sudya qaroriga ko‘ra qo‘llanadi, jarimalar bazaviy hisoblash miqdorida (BHM) belgilanadi. O‘lim jazosi 2008-yil 1-yanvardan bekor qilingan, 2023-yilgi Konstitutsiya esa uni taqiqlaydi.

Namunalar
Savol: «Parlamentning quyi palatasida nechta deputat bor va qanday saylanadi?» Javob: Qonunchilik palatasida 150 deputat, aralash saylov tizimi bilan; Senat esa 65 a’zodan iborat.
16 yoshli yo‘lovchi jamoat joyida tartibni buzdi. Bu ma’muriy huquqbuzarlik bo‘lishi mumkin; unga 16 yoshdan javobgarlik mavjud, jazoni vakolatli organ qonunda belgilangan tartibda belgilaydi, hibs esa faqat sud tomonidan va 15 sutkagacha.
Sinfda faoliyat

Konspekt: o‘quvchilar 1–11-mavzular bo‘yicha 11 qatorli jadval tuzadi (mavzu, asosiy tushuncha, eng muhim raqam yoki sana), so‘ng juftlikda bir-birini tekshiradi.

Mashq
1
2023-yilgi Konstitutsiya qachon qabul qilingan va O‘zbekiston qanday davlat deb belgilangan?
2
BMT Nizomi sanalari va O‘zbekistonning a’zo bo‘lgan sanasini yozing.
3
Ma’muriy hibs muddati va uni kim qo‘llashini ayting.
4
Nima uchun eski darslikdagi Konstitutsiya modda raqamlariga tayanmaslik kerak?