ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Davlat va huquq asoslari

Yakuniy takrorlash (1): konstitutsiya, xalqaro huquq va ma’muriy huquq

Darslar 27 · 1 ta dars · V. A. Kostetskiy. Davlat va huquq asoslari, 10-sinf, 1-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017
27

Yakuniy takrorlash (1): xalqaro, konstitutsiyaviy va ma’muriy huquq

Darslik: 133–134-betlar (27–28-§§)
Maqsad1–11-mavzularni (huquq va Konstitutsiya, xalqaro huquq, BMT, fuqarolik, inson huquqlari, konstitutsiyaviy tuzum, ma’muriy huquq) umumlashtirish.
Yangi so‘zlar
Konstitutsiya · the ConstitutionBMT · the UNfuqarolik · citizenshipma’muriy javobgarlik · administrative liability
Tushuntirish

Huquq — davlat o‘rnatgan va himoya qiladigan, hamma uchun majburiy umumiy qoidalar tizimi; Konstitutsiya esa eng yuqori yuridik kuchga ega asosiy qonun. Hozirgi Konstitutsiya 2023-yil 30-aprelda referendumda qabul qilingan; unga ko‘ra O‘zbekiston suveren, demokratik, huquqiy, ijtimoiy va dunyoviy davlat; matn 155 moddadan iborat. Parlament ikki palatadan: Senat (65 a’zo) va Qonunchilik palatasi (150 deputat, aralash saylov tizimi); Prezident 7 yilga saylanadi va ko‘pi bilan ikki muddat ishlay oladi; hokimlar endi Kengashlarga rahbarlik qilmaydi. Xalqaro huquq davlatlar o‘rtasidagi munosabatlarni tartibga soladi; BMT Nizomi 1945-yil 26-iyunda imzolangan va 24-oktabrda kuchga kirgan, dastlab 51 a’zo, hozir 193; O‘zbekiston 1992-yil 2-martda a’zo bo‘lgan. Bola huquqlari to‘g‘risidagi konvensiya 1989-yil 20-noyabrda qabul qilingan. Fuqarolik — shaxsning davlat bilan barqaror huquqiy aloqasi. Ma’muriy huquq jamoat tartibi, ma’muriy huquqbuzarlik va jazo masalalarini tartibga soladi: ma’muriy javobgarlik 16 yoshdan boshlanadi, ma’muriy hibsga olish odatdagi sharoitda 15 sutkagacha va faqat sudya qaroriga ko‘ra qo‘llanadi, jarimalar bazaviy hisoblash miqdorida (BHM) belgilanadi. O‘lim jazosi 2008-yil 1-yanvardan bekor qilingan, 2023-yilgi Konstitutsiya esa uni taqiqlaydi.

1945BMT Ustavi1989Bola konvensiyasi1992BMTga a’zo2008O‘lim jazosi bekor2023Konstitutsiya
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sport ligasining sxemasida maktab jamoasi tuman, viloyat va respublika bosqichlariga ulangan edi. Sxemaga qarab o‘quvchilar qoida haqida kimdan so‘rash kerakligini bilib oldi. Tizim xaritasini bilish javobni tezroq topishga yordam beradi. (Bu kichik o‘xshatish.)

Kim ishlatadi

Huquqshunoslar huquq tizimida ma’lum masala qaysi tarmoqqa tegishli ekanini aniqlaydi, davlat xizmatchilari tizim tuzilishini biladi, maslahatchilar mijozlarga qayerga murojaat qilishni ko‘rsatadi.

Bugun sinab ko‘ring

Maktabingiz tuzilishining oddiy sxemasini chizing: kim qaysi masalaga javob beradi.

Namunalar
Savol: «Parlamentning quyi palatasida nechta deputat bor va qanday saylanadi?» Javob: Qonunchilik palatasida 150 deputat, aralash saylov tizimi bilan; Senat esa 65 a’zodan iborat.
16 yoshli yo‘lovchi jamoat joyida tartibni buzdi. Bu ma’muriy huquqbuzarlik bo‘lishi mumkin; unga 16 yoshdan javobgarlik mavjud, jazoni vakolatli organ qonunda belgilangan tartibda belgilaydi, hibs esa faqat sud tomonidan va 15 sutkagacha.
Sinfda faoliyat

Konspekt: o‘quvchilar 1–11-mavzular bo‘yicha 11 qatorli jadval tuzadi (mavzu, asosiy tushuncha, eng muhim raqam yoki sana), so‘ng juftlikda bir-birini tekshiradi.

Mashq
1
2023-yilgi Konstitutsiya qachon qabul qilingan va O‘zbekiston qanday davlat deb belgilangan?
2
BMT Nizomi sanalari va O‘zbekistonning a’zo bo‘lgan sanasini yozing.
3
Ma’muriy hibs muddati va uni kim qo‘llashini ayting.
4
Nima uchun eski darslikdagi Konstitutsiya modda raqamlariga tayanmaslik kerak?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQizdirilsa yaxshiroq o‘tkazadimi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →