O‘zbekiston Respublikasida ma’muriy huquq
Ma’muriy huquq — huquqning mustaqil tarmog‘i bo‘lib, davlat boshqaruvini tashkil etish va amalga oshirish jarayonida vujudga keladigan munosabatlarni tartibga soladi: davlat organlarining bir-biri bilan, ularga bo‘ysunuvchi korxona va tashkilotlar bilan hamda fuqarolar va birlashmalar bilan munosabatlarini. Uning tamoyillari: qonuniylik, fuqarolarning qonun oldida tengligi, demokratiya, insonparvarlik, adolat va ayb uchun javobgarlikning muqarrarligi. Manbalari — Konstitutsiya, konstitutsiyaviy qonunlar va qonunlar, Prezident farmon va qarorlari, Vazirlar Mahkamasi qarorlari, vazirlik va idoralar hujjatlari hamda mahalliy hokimiyat organlarining qarorlari. Subyektlari — Prezident, davlat boshqaruvi organlari va ularning xizmatchilari, korxona va tashkilotlarning mansabdor shaxslari, 16 yoshga to‘lgan fuqarolar, xorijiy fuqarolar va fuqaroligi bo‘lmagan shaxslar hamda jamoat birlashmalari. Markaziy boshqaruv organlariga Vazirlar Mahkamasi, vazirliklar, qo‘mitalar va idoralar kiradi (Qoraqalpog‘iston Respublikasida — o‘zining Vazirlar Kengashi), mahalliy darajada esa hokim boshchiligidagi hokimlik ijro etuvchi hokimiyatni amalga oshiradi. Mahalla fuqarolar yig‘ini davlat organi emas, balki fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organi; jamoat tashkilotlari esa ko‘ngillilik asosida ishlaydi va ularning qarorlari faqat a’zolari uchun majburiy bo‘ladi. Amaliyotda 2018-yilda qabul qilingan Ma’muriy tartib-taomillar to‘g‘risidagi qonun idoralarning fuqaro so‘rovlarini ko‘rish tartibini belgilaydi, davlat idoralari bilan nizolar esa ma’muriy sudlarda hal qilinadi; ko‘p xizmatlarni Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali orqali olish mumkin.
O‘quvchi bobosi uchun mahalla markazidagi xizmatdan foydalanishni rejalashtirdi. Idoraning e’lon taxtasida ish vaqti, kerakli hujjatlar ro‘yxati va telefon raqami ko‘rsatilgan edi. Oldindan o‘qigani uchun ortiqcha qatnashga hojat qolmadi. (Bu umumiy misol, aniq ish bo‘yicha maslahat emas.)
Davlat xizmatchilari fuqarolar murojaatini ko‘rib chiqadi, mahalla xodimlari axborot beradi, huquqshunoslar idora talablarini tushuntiradi.
Biror jamoat joyining (kutubxona, poliklinika) e’lon taxtasi yoki saytiga katta odam bilan qarab, ish vaqti va nimani olib borish kerakligi ko‘rsatilganini tekshiring.
| Markaziy | Vazirlar Mahkamasi, vazirliklar, qo‘mitalar, idoralar |
|---|---|
| Mahalliy | Hokim boshchiligidagi hokimlik |
| O‘zini o‘zi boshqarish | Mahalla fuqarolar yig‘ini (davlat organi emas) |
«Idora xaritasi»: o‘quvchilar 6 ta kundalik vaziyatga (pasport, harbiy hisob, maktab ta’limi, yo‘l qoidasi, mahalla masalasi, sertifikat) mos idorani topib, uni markaziy, mahalliy yoki o‘zini o‘zi boshqarish toifasiga ajratadi.