☰ Mundarija · Davlat va huquq asoslari

Ma’muriy huquq

Darslar 9 · 1 ta dars · V. A. Kostetskiy. Davlat va huquq asoslari, 10-sinf, 1-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017
9

O‘zbekiston Respublikasida ma’muriy huquq

Darslik: 41–45-betlar
MaqsadMa’muriy huquqning predmeti, tamoyillari, manbalari va subyektlarini hamda davlat boshqaruvi organlari tizimini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
ma’muriy huquq · administrative lawVazirlar Mahkamasi · Cabinet of Ministershokimlik · khokimiyat (local executive authority)o‘zini o‘zi boshqarish organi · self-government body
Tushuntirish

Ma’muriy huquq — huquqning mustaqil tarmog‘i bo‘lib, davlat boshqaruvini tashkil etish va amalga oshirish jarayonida vujudga keladigan munosabatlarni tartibga soladi: davlat organlarining bir-biri bilan, ularga bo‘ysunuvchi korxona va tashkilotlar bilan hamda fuqarolar va birlashmalar bilan munosabatlarini. Uning tamoyillari: qonuniylik, fuqarolarning qonun oldida tengligi, demokratiya, insonparvarlik, adolat va ayb uchun javobgarlikning muqarrarligi. Manbalari — Konstitutsiya, konstitutsiyaviy qonunlar va qonunlar, Prezident farmon va qarorlari, Vazirlar Mahkamasi qarorlari, vazirlik va idoralar hujjatlari hamda mahalliy hokimiyat organlarining qarorlari. Subyektlari — Prezident, davlat boshqaruvi organlari va ularning xizmatchilari, korxona va tashkilotlarning mansabdor shaxslari, 16 yoshga to‘lgan fuqarolar, xorijiy fuqarolar va fuqaroligi bo‘lmagan shaxslar hamda jamoat birlashmalari. Markaziy boshqaruv organlariga Vazirlar Mahkamasi, vazirliklar, qo‘mitalar va idoralar kiradi (Qoraqalpog‘iston Respublikasida — o‘zining Vazirlar Kengashi), mahalliy darajada esa hokim boshchiligidagi hokimlik ijro etuvchi hokimiyatni amalga oshiradi. Mahalla fuqarolar yig‘ini davlat organi emas, balki fuqarolarning o‘zini o‘zi boshqarish organi; jamoat tashkilotlari esa ko‘ngillilik asosida ishlaydi va ularning qarorlari faqat a’zolari uchun majburiy bo‘ladi. Amaliyotda 2018-yilda qabul qilingan Ma’muriy tartib-taomillar to‘g‘risidagi qonun idoralarning fuqaro so‘rovlarini ko‘rish tartibini belgilaydi, davlat idoralari bilan nizolar esa ma’muriy sudlarda hal qilinadi; ko‘p xizmatlarni Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali orqali olish mumkin.

Namunalar
Yoshlar harbiy hisob yoki chaqiruv bo‘yicha qo‘shimcha ma’lumot olish uchun tegishli harbiy hisob idorasiga murojaat qiladi; yo‘l-transport xavfsizligi bo‘yicha ichki ishlar organlari mas’ul. Bunday holatlarda fuqaro va davlat idorasi o‘rtasida ma’muriy huquqiy munosabat vujudga keladi.
Tuman hokimligi mahalliy yo‘lni ta’mirlash to‘g‘risida qaror qabul qiladi, mahalla esa aholini ish vaqti va ko‘ngillilar jalb etilishi haqida xabardor qiladi. Hokimlik qarori shu hududdagi hamma uchun majburiy, mahalla yig‘ilishi qarori esa asosan o‘z a’zolari va mahalla ichki masalalari bilan cheklanadi.
Sinfda faoliyat

«Idora xaritasi»: o‘quvchilar 6 ta kundalik vaziyatga (pasport, harbiy hisob, maktab ta’limi, yo‘l qoidasi, mahalla masalasi, sertifikat) mos idorani topib, uni markaziy, mahalliy yoki o‘zini o‘zi boshqarish toifasiga ajratadi.

Mashq
1
Ma’muriy huquq qanday munosabatlarni tartibga soladi?
2
Ma’muriy huquq tamoyillaridan to‘rttasini sanang.
3
Quyidagilarni markaziy yoki mahalliy boshqaruv organlariga ajrating: a) vazirlik; b) tuman hokimligi; v) Vazirlar Mahkamasi.
4
Nima uchun jamoat tashkilotlarining qarorlari faqat ularning a’zolari uchun majburiy?