Ma’muriy jazo va uning turlari
Ma’muriy jazo — ma’muriy huquqbuzarlik sodir etgan shaxsga qo‘llanadigan javobgarlik chorasi; uning maqsadi huquqbuzarni qonunga rioya qilish va uni hurmat qilish ruhida tarbiyalash hamda yangi huquqbuzarlikning, shu shaxs tomonidan ham, boshqalar tomonidan ham, oldini olishdir. Kodeksga ko‘ra jazo turlari: jarima; ashyoni haqini to‘lagan holda olib qo‘yish; ashyoni musodara qilish; maxsus huquqdan (masalan, transport vositasini boshqarish yoki ov qilish huquqidan) mahrum etish; ma’muriy qamoq; xorijiy fuqaro va fuqaroligi bo‘lmagan shaxsni mamlakatdan ma’muriy tartibda chiqarib yuborish. Ma’muriy qamoq eng og‘ir chora bo‘lib, uni faqat sudya tayinlaydi va u qisqa muddatli (odatdagi sharoitda 15 sutkagacha). Jarima eng keng tarqalgan jazo: uning miqdori bazaviy hisoblash miqdoriga (BHM) nisbatan belgilanadi, BHM esa hukumat tomonidan o‘zgartirib boriladi; jarimani to‘lash muddati va tartibi Kodeksda belgilangan, avtomatik kameralar qayd etgan yo‘l harakati huquqbuzarliklari uchun esa alohida muddatlar nazarda tutilgan. Mustaqil daromadi bo‘lmagan 16–18 yoshli shaxsning jarimasi ota-onasi yoki ularning o‘rnini bosuvchilardan undiriladi. Ma’muriy ishlarni ma’muriy ishlar bo‘yicha sudyalar, ichki ishlar organlari, yong‘in nazorati organlari va boshqa vakolatli organlar ko‘rib chiqadi; shaxs tushuntirish berish, himoyachi olish va qarordan shikoyat qilish huquqiga ega.
| Jazo turi | Izoh |
|---|---|
| Jarima | Eng keng tarqalgan; miqdori BHMga nisbatan |
| Ashyoni haqini to‘lagan holda olib qo‘yish | – |
| Ashyoni musodara qilish | – |
| Maxsus huquqdan mahrum etish | Masalan, transport vositasini boshqarish yoki ov qilish |
| Ma’muriy qamoq | Eng og‘ir; faqat sudya tayinlaydi; odatda 15 sutkagacha |
| Mamlakatdan chiqarib yuborish | Xorijiy fuqaro va fuqaroligi bo‘lmagan shaxs uchun |
O‘quvchi bahoga rozi bo‘lmadi. O‘qituvchi uni qayta ko‘rib chiqishni juma kunigacha so‘rash mumkinligini aytdi va o‘quvchi muddatda murojaat qildi. Qaror ustidan e’tiroz bildirish uchun muddatni bilish kerak. (Bu maktab misoli, huquqiy maslahat emas.)
Huquqshunoslar e’tiroz muddatlarini kuzatadi, sudyalar qarorlarni ko‘rib chiqadi, idora xodimlari qaror ustidan shikoyat tartibini tushuntiradi.
Maktabdagi biror e’londa yoki qoidada muddat ko‘rsatilganini toping va uni tagiga chizing.
«Jazoni tanlang» o‘yini: 6 ta soddalashtirilgan kartochka (jamoat joyida qoidabuzarlik, haydovchilik huquqi, ov qoidasi va hokazo). Jamoalar jazo turini, uni kim tayinlashini va maqsadini belgilaydi; sinf Kodeksdagi ro‘yxat bilan tekshiradi.