ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Davlat va huquq asoslari

Ma’muriy jazo va uning turlari

Darslar 11 · 1 ta dars · V. A. Kostetskiy. Davlat va huquq asoslari, 10-sinf, 1-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017
11

Ma’muriy jazo va uning turlari

Darslik: 49–52-betlar
MaqsadMa’muriy jazoning maqsadi va turlarini, jarima solish tartibini hamda ma’muriy ishlarni ko‘rib chiqadigan organlarni tushuntirish.
Yangi so‘zlar
jarima · finemusodara qilish · confiscationmaxsus huquqdan mahrum etish · deprivation of a special rightma’muriy qamoq · administrative arrest
Tushuntirish

Ma’muriy jazo — ma’muriy huquqbuzarlik sodir etgan shaxsga qo‘llanadigan javobgarlik chorasi; uning maqsadi huquqbuzarni qonunga rioya qilish va uni hurmat qilish ruhida tarbiyalash hamda yangi huquqbuzarlikning, shu shaxs tomonidan ham, boshqalar tomonidan ham, oldini olishdir. Kodeksga ko‘ra jazo turlari: jarima; ashyoni haqini to‘lagan holda olib qo‘yish; ashyoni musodara qilish; maxsus huquqdan (masalan, transport vositasini boshqarish yoki ov qilish huquqidan) mahrum etish; ma’muriy qamoq; xorijiy fuqaro va fuqaroligi bo‘lmagan shaxsni mamlakatdan ma’muriy tartibda chiqarib yuborish. Ma’muriy qamoq eng og‘ir chora bo‘lib, uni faqat sudya tayinlaydi va u qisqa muddatli (odatdagi sharoitda 15 sutkagacha). Jarima eng keng tarqalgan jazo: uning miqdori bazaviy hisoblash miqdoriga (BHM) nisbatan belgilanadi, BHM esa hukumat tomonidan o‘zgartirib boriladi; jarimani to‘lash muddati va tartibi Kodeksda belgilangan, avtomatik kameralar qayd etgan yo‘l harakati huquqbuzarliklari uchun esa alohida muddatlar nazarda tutilgan. Mustaqil daromadi bo‘lmagan 16–18 yoshli shaxsning jarimasi ota-onasi yoki ularning o‘rnini bosuvchilardan undiriladi. Ma’muriy ishlarni ma’muriy ishlar bo‘yicha sudyalar, ichki ishlar organlari, yong‘in nazorati organlari va boshqa vakolatli organlar ko‘rib chiqadi; shaxs tushuntirish berish, himoyachi olish va qarordan shikoyat qilish huquqiga ega.

Jazo turiIzoh
JarimaEng keng tarqalgan; miqdori BHMga nisbatan
Ashyoni haqini to‘lagan holda olib qo‘yish–
Ashyoni musodara qilish–
Maxsus huquqdan mahrum etishMasalan, transport vositasini boshqarish yoki ov qilish
Ma’muriy qamoqEng og‘ir; faqat sudya tayinlaydi; odatda 15 sutkagacha
Mamlakatdan chiqarib yuborishXorijiy fuqaro va fuqaroligi bo‘lmagan shaxs uchun
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

O‘quvchi bahoga rozi bo‘lmadi. O‘qituvchi uni qayta ko‘rib chiqishni juma kunigacha so‘rash mumkinligini aytdi va o‘quvchi muddatda murojaat qildi. Qaror ustidan e’tiroz bildirish uchun muddatni bilish kerak. (Bu maktab misoli, huquqiy maslahat emas.)

Kim ishlatadi

Huquqshunoslar e’tiroz muddatlarini kuzatadi, sudyalar qarorlarni ko‘rib chiqadi, idora xodimlari qaror ustidan shikoyat tartibini tushuntiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Maktabdagi biror e’londa yoki qoidada muddat ko‘rsatilganini toping va uni tagiga chizing.

Namunalar
Haydovchi tezlikni oshirgani uchun avtomatik kamera orqali qayd etildi va unga jarima solindi. U qarorga rozi bo‘lmasa, qonunda belgilangan muddatda shikoyat berishi mumkin; shikoyat berilgan taqdirda to‘lash muddati qonunda ko‘rsatilgan tartibda hisoblanadi.
Xorijiy fuqaro yashash qoidalarini qayta-qayta buzsa, javobgarlik choralaridan biri sud qarori bilan uni mamlakatdan chiqarib yuborish bo‘lishi mumkin. Bu tur jazo faqat xorijiy fuqarolar va fuqaroligi bo‘lmagan shaxslarga tatbiq etiladi, O‘zbekiston fuqarolariga emas.
Sinfda faoliyat

«Jazoni tanlang» o‘yini: 6 ta soddalashtirilgan kartochka (jamoat joyida qoidabuzarlik, haydovchilik huquqi, ov qoidasi va hokazo). Jamoalar jazo turini, uni kim tayinlashini va maqsadini belgilaydi; sinf Kodeksdagi ro‘yxat bilan tekshiradi.

Mashq
1
Ma’muriy jazoning maqsadi nima?
2
Ma’muriy jazoning kamida to‘rt turini ayting.
3
16 yoshli o‘smir ma’muriy huquqbuzarlik uchun jarimaga tortildi, mustaqil daromadi yo‘q. Jarima kimdan undiriladi?
4
Nima uchun ma’muriy qamoqni faqat sudya tayinlaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliOg‘ir kitoblar tepaga qo‘yilsinmi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →