Intellektual mulk huquqi
Intellektual mulk — insonning ijodiy faoliyati natijalariga nisbatan qonun bilan himoyalanadigan maxsus huquqlar majmuasi. U ikki katta qismga bo‘linadi: mualliflik huquqi (fan, adabiyot va san’at asarlari, kompyuter dasturlari) va sanoat mulki (ixtirolar, tovar belgilari va shu kabilar). Bunday huquqlarni xalqaro darajada Butunjahon intellektual mulk tashkiloti (WIPO) muvofiqlashtiradi; u 1967-yilda tuzilgan konvensiya asosida tashkil etilgan. Mualliflik huquqi asar yaratilgan paytdan o‘zi paydo bo‘ladi va buning uchun ro‘yxatdan o‘tish talab qilinmaydi; ba’zan himoya belgisi sifatida © belgisi, muallif ismi va yil qo‘yiladi. Shaxsiy nomulkiy huquqlar (muallif deb tan olinish, ism, asarning daxlsizligi) muallif bilan qoladi, mulkiy huquqlar (nashr, tarqatish, ijaraga berish) esa shartnoma bo‘yicha boshqalarga berilishi mumkin. Himoya qilinmaydigan obyektlarga rasmiy hujjatlar (qonun matni, sud qarori), davlat ramzlari, xalq og‘zaki ijodi, kunlik yangiliklar va oddiy faktlar kiradi. Muallif bilan nashriyot yoki foydalanuvchi o‘rtasida mualliflik shartnomasi yoziladi: unda foydalanish usuli, hududi, muddati, haq va tomonlar javobgarligi ko‘rsatiladi. Mualliflik huquqini muhofaza qilish bo‘yicha asosiy xalqaro hujjatlardan biri — Bern konvensiyasi. O‘zbekistonda «Mualliflik huquqi va turdosh huquqlar to‘g‘risida»gi Qonunga ko‘ra mulkiy huquqlar muallifning butun umri davomida va vafotidan keyin 50 yil amal qiladi; shundan so‘ng asardan hamma erkin foydalana oladi, lekin muallif ismini ko‘rsatish va asarni buzmaslik shart.
Mini-tadqiqot: har bir o‘quvchi uyda qaysi ijod mahsulotlaridan (kitob, qo‘shiq, dastur, rasm) foydalanishini sanaydi va ulardan qaysilari himoya qilinishini, qaysilari yo‘qligini guruhda muhokama qiladi. Haqiqiy shaxslarni ayblamasdan, faqat umumiy qoidalarga e’tibor beriladi.