Mulk huquqi va boshqa ashyoviy huquqlar

Mulk huquqi — shaxsning o‘ziga tegishli mol-mulkka o‘z xohishi va manfaatida egalik qilish, undan foydalanish va uni tasarruf etish hamda har qanday huquq buzilishini bartaraf etishni talab qilish huquqi. Uch vakolatni farqlash kerak: egalik qilish — ashyoni o‘z nomidan amalda ushlab turish; foydalanish — ashyoning foydali xossalaridan naf yoki daromad olish; tasarruf etish — uning huquqiy taqdirini hal qilish (sotish, sovg‘a qilish, garovga qo‘yish, qonun ruxsat etgan hollarda yo‘q qilish). Mulk huquqi muddatsiz va daxlsiz, uni qonun himoya qiladi; Konstitutsiyaga ko‘ra har kim mulkka ega bo‘lish huquqiga ega, mulkdan mahrum qilish esa faqat qonunda nazarda tutilgan hollarda va sud qarori asosida mumkin. Mulk xususiy va davlat (jamoat) shakllarida bo‘ladi: xususiy mulk subyektlari — fuqarolar va nodavlat yuridik shaxslar, davlat mulki subyekti — davlat. Mulk huquqi mehnat faoliyati, tadbirkorlik, bitimlar (xarid, sovg‘a), meros, davlat mulkini xususiylashtirish, egalik qilish muddati va qonunga zid bo‘lmagan boshqa asoslar bilan vujudga keladi; u mulkdorning o‘z xohishi bilan voz kechishi, sud qarori bilan mol-mulkning majburiy olib qo‘yilishi va qonunda nazarda tutilgan boshqa hollarda bekor bo‘ladi, tarixiy yoki madaniy boylik bo‘lgan mol-mulkni yo‘q qilishga yo‘l qo‘yilmaydi. Mulk huquqidan tashqari boshqa ashyoviy huquqlar ham bor — masalan, qo‘shnining yeridan o‘tish yo‘lidan foydalanish huquqi (servitut) yoki qarz majburiyatini ta’minlovchi garov huquqi.