Inson huquq va erkinliklarini himoyalash mexanizmi
Inson huquqlarini himoya qilishning xalqaro asosi — Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasi (1948) hamda unga tayanib qabul qilingan 1966-yilgi ikki xalqaro pakt (fuqarolik va siyosiy huquqlar haqidagi; iqtisodiy, ijtimoiy va madaniy huquqlar haqidagi) va fakultativ bayonnomalar; bu hujjatlar majmuyi ko‘pincha Inson huquqlari to‘g‘risidagi xalqaro bill deb ataladi. Fakultativ bayonnomaga qo‘shilgan davlatlar fuqarolari huquqlari buzilgan taqdirda BMTning Inson huquqlari bo‘yicha qo‘mitasiga shikoyat qilishi mumkin. Mintaqaviy tizimlar ham mavjud: masalan, Yevropada 1950-yilgi Inson huquqlarini himoya qilish to‘g‘risidagi konvensiya asosida Inson huquqlari bo‘yicha Yevropa sudi ishlaydi va uning qarori Yevropa Kengashiga a’zo davlatlar uchun majburiydir. Davlat ichida himoyaning asosiy bo‘g‘inlari: adolatli sudlovni amalga oshiruvchi sudlar, qonunlar ijrosini nazorat qiluvchi prokuratura va huquqbuzarliklarning oldini oluvchi ichki ishlar organlari. Ularga qo‘shimcha ravishda O‘zbekistonda Oliy Majlisning Inson huquqlari bo‘yicha vakili (Ombudsman), Inson huquqlari bo‘yicha Milliy markaz va tadbirkorlik subyektlarining huquqlarini himoya qilish bo‘yicha vakil kabi muassasalar faoliyat yuritadi; Konstitutsiyaviy sud qonunlarning Konstitutsiyaga mosligini tekshiradi, amaldagi qonunchilikka ko‘ra fuqarolar ham unga konstitutsiyaviy shikoyat bilan murojaat qila oladi. Muhimi: har bir shaxs o‘z huquqlarini sud orqali himoya qilish va mansabdor shaxslarning noqonuniy harakatlari ustidan sudga shikoyat qilish huquqiga ega.
«Huquqni kim himoya qiladi?» zanjiri: 6 ta vaziyat kartochkasi (sud qarori noqonuniy; do‘kon aldadi; tadbirkorning ruxsatnomasi asossiz rad etildi va hokazo). Guruhlar vaziyatni qaysi organga yo‘naltirishni ketma-ketlikda (1-qadam, 2-qadam) yozadi.