ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Davlat va huquq asoslari

Mehnatni muhofaza qilish

Darslar 22 · 1 ta dars · V. A. Kostetskiy. Davlat va huquq asoslari, 10-sinf, 1-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017
22

Mehnatni muhofaza qilish

Darslik: 108–110-betlar
MaqsadMehnatni muhofaza qilish tushunchasini, ish beruvchi va xodimning xavfsizlik bo‘yicha majburiyatlarini va voyaga yetmaganlar mehnatining xususiyatlarini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
mehnatni muhofaza qilish · labour protectionxavfsizlik texnikasi · safety rules (technique)yo‘riqnoma · briefing (instruction)baxtsiz hodisa · industrial accident
Tushuntirish

Mehnatni muhofaza qilish — xodimning ish jarayonida hayoti va sog‘lig‘ini saqlashga qaratilgan huquqiy, tashkiliy, texnik va tibbiy chora-tadbirlar tizimi. Ish beruvchi xavfsiz ish joyini tashkil etishi, xodimlarga yo‘riqnoma o‘tkazishi, kerak bo‘lsa, maxsus kiyim va himoya vositalarini berishi, tibbiy ko‘rik o‘tkazishi shart. Xodim xavfsizlik qoidalariga amal qilishi, himoya vositalaridan foydalanishi va xavf haqida rahbarga xabar berishi lozim. Hayot va sog‘liqqa jiddiy xavf tug‘ilganda xodim xavf bartaraf etilguncha ishni to‘xtatish haqida xabar bera oladi; bunday qadam bilan haq va ish o‘rniga zarar yetmasligi kerak. Ishda baxtsiz hodisa yuz bersa, ish beruvchi jabrlanuvchiga yordam berishi, hodisani tekshirishi va qonunda belgilangan tartibda rasmiylashtirishi shart; zarar qoplanadi. Voyaga yetmaganlar uchun qo‘shimcha kafolatlar bor: ular og‘ir, zararli, xavfli va tungi ishlarga, yer osti ishlariga va og‘ir yuk ko‘tarishga jalb qilinmaydi, ishga qabul qilishda tibbiy ko‘rikdan o‘tadi, ularning ish vaqti qisqartirilgan bo‘ladi. Ayollar mehnatida ham homiladorlik va bola parvarishi bilan bog‘liq alohida kafolatlar mavjud.

Mehnatni muhofaza qilish
Ish beruvchiXavfsiz ish joyi; Yo‘riqnoma; Maxsus kiyim va himoya vositalari; Tibbiy ko‘rik
XodimXavfsizlik qoidalariga amal qilish; Himoya vositalaridan foydalanish; Xavf haqida rahbarga xabar berish
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Jismoniy tarbiya o‘qituvchisi sport anjomlaridan foydalanishdan oldin xavfsizlik qoidalarini tushuntirdi. Tushunmagan o‘quvchi savol berib aniqlab oldi va mashg‘ulot jarohatsiz o‘tdi. Yangi ishni boshlashdan oldin tushuntirishni tinglash va so‘rash xavfni kamaytiradi.

Kim ishlatadi

Xavfsizlik bo‘yicha mutaxassislar ishchilarga yo‘riqnoma o‘tkazadi, laboratoriya texniklari asbob-uskunalar qoidasini tushuntiradi, quruvchi ustalar ish boshlanishidan oldin xavfni tekshiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Yangi qurilma yoki o‘yinchoqdan foydalanishdan oldin yo‘riqnomasini o‘qing yoki katta odamdan so‘rang, so‘ng bitta qoidani yozib qo‘ying.

Namunalar
Yangi omborchi Jahongir ish boshlashdan oldin yo‘riqnomadan o‘tdi, qo‘lqop va kiyim oldi. Ish beruvchi xavfsizlik majburiyatini bajardi; Jahongir esa yo‘riqnomaga amal qilishi kerak, bu esa jarohat xavfini kamaytiradi.
Og‘ir, zararli,xavfli va tungiishlarYer osti ishlariOg‘ir yukko‘tarishVoyagayetmaganlar jalbqilinmaydi
17 yoshli o‘smir yozda yengil ofis ishiga kirdi, uni kechqurun og‘ir yuk tashishga yuborishdi. Bu mumkin emas: voyaga yetmaganlar og‘ir va tungi ishlarga jalb qilinmaydi, bunday topshiriqni bajarmaslik huquqi bor.
Sinfda faoliyat

Sinfda «Xavfsiz ish joyi» plakati tayyorlang: ofis, do‘kon yoki ustaxona uchun 6 ta qoida. Plakatda texnika xavfsizligi va yong‘in xavfsizligiga oid qoidalar bo‘lsin; amaliy mashg‘ulotlarda asboblardan faqat kattalar nazoratida foydalaning.

Mashq
1
Mehnatni muhofaza qilish nima?
2
Ish beruvchining xavfsizlik bo‘yicha 3 ta majburiyatini yozing.
3
Voyaga yetmaganlar qaysi ishlarga jalb qilinmaydi?
4
Nima uchun xavfsizlik yo‘riqnomasi har bir xodim uchun muhim?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuli165 % — soxta so‘rovmi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →