Mehnatga oid munosabatlar
Mehnat munosabatlari — xodim bilan ish beruvchi o‘rtasida xodimning ish haqi evaziga mehnat vazifasini bajarishi haqidagi kelishuvga asoslangan munosabatlardir. Tomonlar: xodim (mehnat qiluvchi shaxs) va ish beruvchi (tashkilot yoki ish bergan jismoniy shaxs). Mehnat huquqining asosiy manbalari: Konstitutsiya, Mehnat kodeksi (2022-yilda qabul qilingan va 2023-yil 30-aprelda kuchga kirgan yangi tahrir), boshqa qonunlar, shuningdek ichki hujjatlar va jamoa shartnomalari. Asosiy tamoyillar: mehnat erkinligi va majburiy mehnatning taqiqlanishi, kamsitishning taqiqlanishi, mehnat sharoitlarining xavfsizligi, adolatli haq, mehnat nizolarini sud orqali hal qilish imkoni. Mehnat qilish huquqi — Konstitutsiyada mustahkamlangan fuqarolarning asosiy huquqlaridan biri. Qoidaga ko‘ra, mehnat shartnomasi 16 yoshga to‘lgan shaxs bilan tuziladi; 15 yoshga to‘lgan shaxs ota-onasidan biri (yoki uning o‘rnini bosuvchi shaxs)ning yozma roziligi bilan ishga qabul qilinishi mumkin, maktab o‘quvchilari esa 14 yoshdan shunday rozilik bilan, o‘qishdan bo‘sh vaqtda, salomatligi va ta’limiga zarar yetkazmaydigan yengil ishda ishlashi mumkin. Voyaga yetmaganlar og‘ir, zararli va xavfli ishlarga jalb qilinmaydi.
Muhokama: «Sizning qarindoshingiz yoki tanishingiz qanday ish bilan band? Uning ish beruvchisi kim?» Har kim o‘z misolini aytadi (ism va ish joyi nomisiz), xodim va ish beruvchining vazifalarini ajratadi.