Mehnat nizolari va ularni hal etish tartibi
Mehnat nizosi — xodim va ish beruvchi o‘rtasida mehnat shartlari, haq, ishdan bo‘shatish yoki intizomiy jazo kabi masalalarda kelib chiqqan kelishmovchilikdir. U yakka (bitta xodim bilan) yoki jamoaviy (xodimlar guruhi bilan) bo‘lishi mumkin. Nizo avvalo muzokara orqali hal etilishga harakat qilinadi. Yakka mehnat nizosini ish joyida tuzilgan mehnat nizolari komissiyasi (agar u mavjud bo‘lsa) yoki sud ko‘rib chiqadi; xodim qonunda belgilangan tartibda bevosita sudga ham murojaat qila oladi, komissiya qaroriga rozi bo‘lmasa, ish sudda ko‘riladi; xodim ishdan noqonuniy bo‘shatilgan bo‘lsa, ishga tiklanishi, majburiy yo‘qotilgan haqni olishi va zararni qoplatishi mumkin. Sudga murojaat qilish muddatlari qonunda belgilangan va ular qisqa, ayniqsa ishdan bo‘shatish bo‘yicha nizolarda, shuning uchun kechiktirmaslik muhim. Mehnat nizolarida xodim davlat boji to‘lashdan ozod etiladi. Jamoaviy nizolarda yarashtirish, mehnat arbitraji va qonunda ruxsat etilgan hollarda ish tashlash tartibi ko‘rsatilgan. Xodim huquqlarini kasaba uyushmasi, davlat mehnat inspeksiyasi, prokuratura va sud himoya qiladi. Voyaga yetmagan xodim o‘z huquqlarini ota-onasi yoki vakili bilan birga himoya qilishi mumkin.
Rolli o‘yin «Mehnat nizosi»: xodim, ish beruvchi, kasaba uyushmasi vakili va sudya. Nizo — noqonuniy ishdan bo‘shatish (ixtiyoriy nomlar). Sinf muzokara, ariza yozish va sud bosqichlarini ketma-ket o‘tadi.