Ma’muriy huquqbuzarlik va ma’muriy javobgarlik
Huquqshunoslikda «jazoning muqarrarligi» tamoyili mavjud: har qanday huquqbuzarlik huquqiy javobgarlikka olib kelishi kerak, javobgarlikning maqsadi esa nafaqat ogohlantirish va oldini olish, balki inson o‘z noqonuniy xatti-harakatining xavfini anglashiga yordam berishdir. Ma’muriy huquqbuzarlik deb qonunda ma’muriy javobgarlik nazarda tutilgan, shaxs, uning huquq va erkinliklari, mulk, jamoat tartibi yoki tabiiy muhitga tajovuz qiluvchi, huquqqa zid va aybli (qasddan yoki ehtiyotsizlik oqibatida) sodir etilgan harakat yoki harakatsizlikka aytiladi. Ma’muriy javobgarlik to‘g‘risidagi kodeks 1994-yil 22-sentabrda tasdiqlangan va 1995-yil 1-apreldan amalga kiritilgan, keyin ko‘p marta o‘zgartirilgan; ma’muriy javobgarlik boshqa qonunlarda ham nazarda tutilishi mumkin. Ma’muriy javobgarlikka 16 yoshdan tortiladi; 16–18 yoshdagilarga nisbatan qonun ularning yoshini hisobga olib, tarbiyaviy ta’sir choralarini qo‘llash imkonini ham beradi. Ma’muriy majburlash — ijro etuvchi organlar tomonidan huquqiy ko‘rsatmalar bajarilishini ta’minlash uchun qo‘llaniladigan ta’sir choralari; ular alohida shaxslarga ham, tashkilotlarga ham tatbiq etiladi. Nojo‘ya harakat (ma’muriy yoki intizomiy javobgarlikka sabab bo‘ladigan huquqbuzarlik) jinoyatdan ijtimoiy xavfliligi pastligi bilan farqlanadi: jinoyatni faqat Jinoyat kodeksi belgilaydi va uning uchun jinoiy jazo, sudlanganlik oqibati bo‘ladi; jinoiy javobgarlik odatda 16 yoshdan, ayrim og‘ir jinoyatlar uchun 14 yoshdan boshlanadi. Bir xil ko‘rinadigan xatti-harakatning miqdori yoki oqibati ma’muriy huquqbuzarlikni jinoyatdan ajratadi, masalan, juda kichik miqdordagi o‘g‘rilik ma’muriy, katta miqdordagisi jinoyat bo‘lishi mumkin.
«Qaysi javobgarlik?» svetofor kartochkalari: yashil — fuqarolik, sariq — ma’muriy/intizomiy, qizil — jinoiy. O‘qituvchi 8 ta qisqa holatni o‘qiydi, guruhlar rang kartochkasini ko‘taradi va sababini bir jumlada asoslaydi.