Iste’molchilar huquqlari va majburiyatlari

Iste’molchi — foyda olish bilan bog‘liq bo‘lmagan, shaxsiy yoki oilaviy ehtiyoj uchun tovar sotib oladigan, ish yoki xizmatga buyurtma beradigan yoki shunday niyatdagi fuqaro; demak, keyinchalik sotish uchun ulgurji xarid qilgan shaxs iste’molchi emas. Iste’molchilar huquqlari «Iste’molchilarning huquqlarini himoya qilish to‘g‘risida»gi Qonun (1996-yilda qabul qilingan, keyin ko‘p marta o‘zgartirilgan) bilan himoyalanadi. Sotuvchi tovar haqida to‘liq axborot berishi shart: asosiy iste’mol xususiyatlari, ishlab chiqarilgan sana, kafolat majburiyatlari, yaroqlilik muddati, saqlash qoidalari, ta’mirlash korxonalarining manzillari; tovar narxi so‘mda ko‘rsatilgan bo‘lishi lozim. Xaridni tasdiqlovchi hujjat — kassa cheki yoki tovar cheki (bugun ko‘pincha elektron, QR-kodli); u almashtirish, qaytarish va nizoda isbot sifatida kerak bo‘ladi. Xavfsizlik talablariga muvofiqligi tasdiqlangan mahsulotga muvofiqlik sertifikati beriladi va iste’molchi bu haqda axborot olish huquqiga ega. Past sifatli yoki nuqsonli tovar sotilganda iste’molchi o‘z xohishiga ko‘ra quyidagilardan birini talab qiladi: shunday rusumdagi sifatli tovarga almashtirish; boshqa rusumga almashtirib, narxni qayta hisoblash; narxni nuqsonga mutanosib kamaytirish; shartnomani bekor qilib, zararni qoplash. Sifatli tovarni almashtirish yoki qaytarish talabi qonunda belgilangan qisqa muddat ichida qo‘yiladi va tovar ishlatilmagan, xossalari saqlangan va shu sotuvchidan olingani isbotlangan holda qondiriladi. Iste’molchi ham majburiyatlarga ega: qonuniy asosga ega bo‘lmasa, sotuvchi topshirgan tovarni qabul qilishi va uning haqini to‘lashi shart.