Darslar 21 · 1 ta dars · V. A. Kostetskiy. Davlat va huquq asoslari, 10-sinf, 1-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017
21
Ishga qabul qilish
Darslik: 104–107-betlar
MaqsadMehnat shartnomasining turlari va mazmunini, sinov muddatini hamda ishga qabul qilishdagi cheklov va kafolatlarni tushuntirish.
Yangi so‘zlar
muddatsiz shartnoma · open-ended contractmuddatli shartnoma · fixed-term contractsinov muddati · probation periodlavozim · position (job title)
Tushuntirish
Mehnat shartnomasi yozma tuziladi, ikki nusxada: biri xodimda, biri ish beruvchida qoladi. Unda tomonlar, ish joyi, lavozim yoki kasb, ish boshlanish sanasi, haq miqdori, ish vaqti va mehnat sharoitlari ko‘rsatiladi. Shartnoma muddatsiz yoki muddatli bo‘lishi mumkin; muddatli shartnoma ish xususiyati yoki tomonlar kelishuvi bilan tuziladi va muddat tugagach tugaydi. Ishga qabul qilishda sinov muddati belgilanishi mumkin: bunda xodimning ishga layoqati tekshiriladi. Sinov muddati uch oydan oshmaydi va ayrim toifalar, masalan, 18 yoshga to‘lmagan shaxslar uchun umuman belgilanmaydi. Ishga qabul qilishda asossiz rad etish, jinsi, millati, dini, kelib chiqishi yoki ijtimoiy mavqei bo‘yicha kamsitish taqiqlanadi, faqat ishning o‘zi talab qilgan malaka va ishbilarmonlik fazilatlari hisobga olinadi. Ish beruvchi qabul qilishni rasmiylashtirgach, qabul qilingan sanadan boshlab xodim ishga kirishgan hisoblanadi. Yozma shartnomasiz ishlatish qonunni buzish bo‘lib, xodimning huquqlarini himoya qilishni qiyinlashtiradi.
Namunalar
Kamola kitob do‘konida bir yilga muddatli shartnoma bilan sotuvchi bo‘lib ishga kirdi. Shartnomada lavozim, haq va ish vaqti yozilgan; bir yildan keyin shartnoma tugaydi, davom ettirish uchun yangi kelishuv kerak.
Ish beruvchi nomzodga «turmushga chiqmagan bo‘lishi kerak» degan talab qo‘ydi. Bu ishga aloqasi yo‘q shart, kamsitish bo‘lishi mumkin; talablar faqat ishning haqiqiy zaruriyatiga asoslanishi kerak.
Sinfda faoliyat
Rolli o‘yin «Suhbat»: bir o‘quvchi ish beruvchi, ikkinchisi nomzod. Ish beruvchi qonuniy savollar (tajriba, ko‘nikma, mavjud vaqt) beradi; sinf qaysi savollar ishga aloqasi yo‘qligini va nomzod ularga javob berishga majbur emasligini aniqlaydi.
Mashq
1
Mehnat shartnomasida nimalar ko‘rsatiladi?
Tomonlar, ish joyi, lavozim, boshlanish sanasi, haq, ish vaqti, mehnat sharoitlari.
2
Muddatli va muddatsiz shartnoma farqi nima?
Muddatli shartnoma belgilangan muddat tugagach tugaydi; muddatsiz shartnomada tugash muddati ko‘rsatilmaydi.
3
Sinov muddatining maqsadi nima va u qancha bo‘lishi mumkin?
Xodimning ishga layoqatini tekshirish; u uch oydan oshmaydi, 18 yoshga to‘lmaganlarga esa belgilanmaydi.
4
Nima uchun yozma shartnoma xodim uchun muhim?
U kelishuvning isboti bo‘ladi va haq, ish vaqti va huquqlarni himoya qilishda asos beradi.