ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Davlat va huquq asoslari

Ishga qabul qilish

Darslar 21 · 1 ta dars · V. A. Kostetskiy. Davlat va huquq asoslari, 10-sinf, 1-nashr. «Yangiyo‘l Poligraf Servis», Toshkent, 2017
21

Ishga qabul qilish

Darslik: 104–107-betlar
MaqsadMehnat shartnomasining turlari va mazmunini, sinov muddatini hamda ishga qabul qilishdagi cheklov va kafolatlarni tushuntirish.
Yangi so‘zlar
muddatsiz shartnoma · open-ended contractmuddatli shartnoma · fixed-term contractsinov muddati · probation periodlavozim · position (job title)
Tushuntirish

Mehnat shartnomasi yozma tuziladi, ikki nusxada: biri xodimda, biri ish beruvchida qoladi. Unda tomonlar, ish joyi, lavozim yoki kasb, ish boshlanish sanasi, haq miqdori, ish vaqti va mehnat sharoitlari ko‘rsatiladi. Shartnoma muddatsiz yoki muddatli bo‘lishi mumkin; muddatli shartnoma ish xususiyati yoki tomonlar kelishuvi bilan tuziladi va muddat tugagach tugaydi. Ishga qabul qilishda sinov muddati belgilanishi mumkin: bunda xodimning ishga layoqati tekshiriladi. Sinov muddati uch oydan oshmaydi va ayrim toifalar, masalan, 18 yoshga to‘lmagan shaxslar uchun umuman belgilanmaydi. Ishga qabul qilishda asossiz rad etish, jinsi, millati, dini, kelib chiqishi yoki ijtimoiy mavqei bo‘yicha kamsitish taqiqlanadi, faqat ishning o‘zi talab qilgan malaka va ishbilarmonlik fazilatlari hisobga olinadi. Ish beruvchi qabul qilishni rasmiylashtirgach, qabul qilingan sanadan boshlab xodim ishga kirishgan hisoblanadi. Yozma shartnomasiz ishlatish qonunni buzish bo‘lib, xodimning huquqlarini himoya qilishni qiyinlashtiradi.

Mehnat shartnomasi
Yozma, ikki nusxadaTomonlar, ish joyi, lavozim yoki kasb; Boshlanish sanasi, haq, ish vaqti, mehnat sharoitlari
TurlariMuddatsiz; Muddatli – muddat tugagach tugaydi
Sinov muddati3 oydan oshmaydi; 18 yoshga to‘lmaganlar uchun belgilanmaydi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bir o‘quvchi shaxmat to‘garagiga bir oylik sinov muddatiga yozildi. Oy oxirida to‘garak ham, o‘quvchi ham bu to‘g‘ri kelishini birga baholadi. Sinov muddati ikki tomonga ham tekshirib ko‘rish imkonini beradi. (Bu o‘xshatish.)

Kim ishlatadi

Kadrlar xodimlari yangi xodimning sinov muddatini yuritadi, ish beruvchilar yangi kelganni baholaydi, yangi ishchilar ish sharoitini sinab ko‘radi.

Bugun sinab ko‘ring

Sinab ko‘rmoqchi bo‘lgan bir mashg‘ulotni o‘ylab, ikki haftalik sinov qanday bo‘lishini va uni qanday baholashingizni yozing.

Namunalar
Kamola kitob do‘konida bir yilga muddatli shartnoma bilan sotuvchi bo‘lib ishga kirdi. Shartnomada lavozim, haq va ish vaqti yozilgan; bir yildan keyin shartnoma tugaydi, davom ettirish uchun yangi kelishuv kerak.
★Esda tuting
Faqat ishning o‘zi talab qilgan malaka va ishbilarmonlik fazilatlari hisobga olinadi.
Ish beruvchi nomzodga «turmushga chiqmagan bo‘lishi kerak» degan talab qo‘ydi. Bu ishga aloqasi yo‘q shart, kamsitish bo‘lishi mumkin; talablar faqat ishning haqiqiy zaruriyatiga asoslanishi kerak.
Sinfda faoliyat

Rolli o‘yin «Suhbat»: bir o‘quvchi ish beruvchi, ikkinchisi nomzod. Ish beruvchi qonuniy savollar (tajriba, ko‘nikma, mavjud vaqt) beradi; sinf qaysi savollar ishga aloqasi yo‘qligini va nomzod ularga javob berishga majbur emasligini aniqlaydi.

Mashq
1
Mehnat shartnomasida nimalar ko‘rsatiladi?
2
Muddatli va muddatsiz shartnoma farqi nima?
3
Sinov muddatining maqsadi nima va u qancha bo‘lishi mumkin?
4
Nima uchun yozma shartnoma xodim uchun muhim?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliEski radiodan bepul energiya?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →