O‘zbekiston Respublikasi konstitutsiyaviy tuzumining asoslari
«Konstitutsiyaviy huquq» atamasi uch ma’noda ishlatiladi: huquqning alohida tarmog‘i, yuridik fan va o‘quv predmeti sifatida. Konstitutsiyaviy tuzum esa Konstitutsiya va qonunlarga asoslangan, inson huquqlari va erkinliklari oliy qadriyat deb tan olingan jamiyat va davlat hayotining asosiy qoidalari tizimidir. Uning asosiy tamoyillari: davlat suvereniteti, xalq hokimiyatchiligi (xalq davlat hokimiyatining yagona manbayi), Konstitutsiya va qonun ustuvorligi, hokimiyatlar bo‘linishi, inson huquqlarining oliy qadriyat ekani va xalqaro huquqning umume’tirof etilgan normalarini tan olish. Xalq hokimiyatini bevosita (referendum, saylovlar, qonun loyihalarini ommaviy muhokama qilish) va vakillar orqali — Oliy Majlis, Prezident va mahalliy Kengashlar orqali — amalga oshiradi. Amaldagi Konstitutsiya (2023) bo‘yicha Oliy Majlis ikki palatadan iborat: Senat (65 a’zo) va Qonunchilik palatasi (150 deputat; saylov aralash tizimda — bir qism o‘rinlar partiya ro‘yxatlari, qolganlari bir mandatli okruglar bo‘yicha); Prezident 7 yil muddatga saylanadi, bir shaxs ikki muddatdan ortiq Prezident bo‘la olmaydi; mahalliy hokimlar Kengashlarga raislik qilmaydi. Konstitutsiya matni 128 moddadan iborat avvalgi tahririga nisbatan kengaygan va hozir 155 moddadan iborat; unda davlat asoslari, inson huquqlari va burchlari, jamiyat va shaxs, davlat tuzilishi hamda davlat hokimiyatining tashkil etilishi alohida boblarda yoritilgan. Konstitutsiyada nazarda tutilmagan yo‘l bilan hokimiyatni o‘zlashtirish Konstitutsiyaga xilof hisoblanadi va qonun bo‘yicha javobgarlikka olib keladi.
«Konstitutsiya xaritasi»: sinf katta qog‘ozga Konstitutsiyaning asosiy mavzularini (davlat asoslari, huquq va burchlar, jamiyat, davlat tuzilishi, hokimiyat tizimi, o‘zgartirish tartibi) chizadi va har biriga o‘zi topgan bitta amaliy misol yozadi.