Darslar 2–3 · 2 ta dars · O. Karimova, N. Ismatova, Sh. Sariqov, O. Amanova (E. Sariqovning uslubiy tahriri ostida). O‘zbekiston davlati va huquqi asoslari, 8-sinf. «Huquq va Jamiyat» nashriyoti, Toshkent, 2019
2
Shaxs
Darslik: 10–14-betlar
MaqsadInson, individ va shaxs tushunchalarini farqlash hamda shaxsning shakllanishiga ta’sir qiluvchi omillarni sanash.
Yangi so‘zlar
individ · individualshaxs · person (personality)qadriyat · valueinson kapitali · human capital
Tushuntirish
Odam tirik mavjudot sifatida tabiatning bir qismi: uning tanasi, tabiiy ehtiyojlari (ovqat, suv, boshpana) va his-tuyg‘ulari bor. Alohida olingan har bir odam individ deyiladi. Lekin inson ongli mavjudot ham: u o‘ylaydi, tanlaydi, o‘z xatti-harakati uchun javob beradi. Shaxs deb o‘z qadriyatlari, maqsadlari, bilimi va ko‘nikmalari bo‘lgan, o‘zini va ehtiyojlarini boshqara oladigan, atrofdagilarga ta’sir ko‘rsatadigan odamga aytiladi. Shaxsning shakllanishiga oila, maktab, mahalla, do‘stlar va davlatning ta’lim-tarbiya siyosati ta’sir qiladi. Bilim, ko‘nikma, salomatlik va ma’naviy fazilatlar yig‘indisi inson kapitali deb ataladi; uni rivojlantirish mamlakat taraqqiyoti uchun ham muhim.
Namunalar
Ikki bola bir sinfda o‘qiydi. Biri hamma narsaga loqayd, ikkinchisi sinf ishlarida faol, kichiklarga yordam beradi va o‘z maqsadi uchun o‘qiydi. Ikkalasi ham individ, lekin ikkinchisida shaxsga xos belgilar kuchliroq ko‘rinadi.
Qadriyat misoli: oila, Vatan, mahalla, do‘stlik, halollik. Kimdir uchun sog‘lom hayot, kimdir uchun ilm eng qadrli bo‘lishi mumkin; ammo umumiy qadriyatlar (hayot, erkinlik) hamma uchun muhim.
Sinfda faoliyat
«Men va qadriyatlarim»: har bir o‘quvchi besh qadriyatni muhimlik tartibida yozadi, so‘ng juft bo‘lib solishtiradi va nima uchun tanlaganini aytadi (shaxsiy ro‘yxatni o‘qishga majburlash shart emas).
Mashq
1
Individ va shaxs o‘rtasidagi farq nimada?
Individ – har bir alohida odam; shaxs – o‘z qadriyatlari, maqsadi, bilimi va irodasi bilan o‘zini boshqaradigan va atrofga ta’sir qiladigan odam.
2
Shaxsning shakllanishiga ta’sir qiluvchi to‘rtta omilni ayting.
Oila, maktab, mahalla, do‘stlar (shuningdek, davlatning ta’lim-tarbiya siyosati).
3
Inson kapitali nima va u nimalardan iborat?
Bilim, ko‘nikma, tajriba, salomatlik va ma’naviy fazilatlar yig‘indisi.
4
Nima uchun bir xil sharoitda tug‘ilgan bolalar katta bo‘lgach turlicha shaxs bo‘lib yetishadi?
Chunki ularning tarbiyasi, tanlovlari, qiziqishlari, irodasi va o‘qigan-kuzatganlari farq qiladi; shaxs faqat tug‘ilishdan emas, o‘z-o‘zini qurishdan ham shakllanadi.