ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Davlat va huquq asoslari

Shaxs va jamiyat

Darslar 2–3 · 2 ta dars · O. Karimova, N. Ismatova, Sh. Sariqov, O. Amanova (E. Sariqovning uslubiy tahriri ostida). O‘zbekiston davlati va huquqi asoslari, 8-sinf. «Huquq va Jamiyat» nashriyoti, Toshkent, 2019
2

Shaxs

Darslik: 10–14-betlar
MaqsadInson, individ va shaxs tushunchalarini farqlash hamda shaxsning shakllanishiga ta’sir qiluvchi omillarni sanash.
Yangi so‘zlar
individ · individualshaxs · person (personality)qadriyat · valueinson kapitali · human capital
Tushuntirish

Odam tirik mavjudot sifatida tabiatning bir qismi: uning tanasi, tabiiy ehtiyojlari (ovqat, suv, boshpana) va his-tuyg‘ulari bor. Alohida olingan har bir odam individ deyiladi. Lekin inson ongli mavjudot ham: u o‘ylaydi, tanlaydi, o‘z xatti-harakati uchun javob beradi. Shaxs deb o‘z qadriyatlari, maqsadlari, bilimi va ko‘nikmalari bo‘lgan, o‘zini va ehtiyojlarini boshqara oladigan, atrofdagilarga ta’sir ko‘rsatadigan odamga aytiladi. Shaxsning shakllanishiga oila, maktab, mahalla, do‘stlar va davlatning ta’lim-tarbiya siyosati ta’sir qiladi. Bilim, ko‘nikma, salomatlik va ma’naviy fazilatlar yig‘indisi inson kapitali deb ataladi; uni rivojlantirish mamlakat taraqqiyoti uchun ham muhim.

TushunchaMa’nosi
Odam (inson)Tabiatning bir qismi: tana, ehtiyojlar, his-tuyg‘ular; ongli mavjudot
IndividAlohida olingan har bir odam
ShaxsQadriyatlari, maqsadlari, bilimi va ko‘nikmalari bor, o‘zini boshqara oladi
Inson kapitaliBilim, ko‘nikma, salomatlik va ma’naviy fazilatlar yig‘indisi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktabda birinchi yordam kursini o‘tgan o‘quvchi qiyin paytda sinfdoshlariga yoki yaqinlariga yordam bera oladi. Bir kishi o‘rgangan narsa butun guruhni xavfsizroq qiladi, shu tufayli u jamiyatda foydaliroq bo‘ladi.

Kim ishlatadi

Ish beruvchi xodimning ko‘nikmalarini baholaydi, o‘qituvchi o‘quvchining qobiliyatini rivojlantiradi, mahalla faoli yoshlar uchun to‘garaklar tashkil qiladi.

Bugun sinab ko‘ring

Sinfdoshingiz sizdan yaxshiroq uddalaydigan bitta ishni va o‘zingiz unga o‘rgata oladigan bitta ishni o‘ylab toping. Bunday almashuv guruhni qanday kuchaytirishini yozing.

Namunalar
Ikki bola bir sinfda o‘qiydi. Biri hamma narsaga loqayd, ikkinchisi sinf ishlarida faol, kichiklarga yordam beradi va o‘z maqsadi uchun o‘qiydi. Ikkalasi ham individ, lekin ikkinchisida shaxsga xos belgilar kuchliroq ko‘rinadi.
Qadriyat misoli: oila, Vatan, mahalla, do‘stlik, halollik. Kimdir uchun sog‘lom hayot, kimdir uchun ilm eng qadrli bo‘lishi mumkin; ammo umumiy qadriyatlar (hayot, erkinlik) hamma uchun muhim.
Sinfda faoliyat

«Men va qadriyatlarim»: har bir o‘quvchi besh qadriyatni muhimlik tartibida yozadi, so‘ng juft bo‘lib solishtiradi va nima uchun tanlaganini aytadi (shaxsiy ro‘yxatni o‘qishga majburlash shart emas).

Mashq
1
Individ va shaxs o‘rtasidagi farq nimada?
2
Shaxsning shakllanishiga ta’sir qiluvchi to‘rtta omilni ayting.
3
Inson kapitali nima va u nimalardan iborat?
4
Nima uchun bir xil sharoitda tug‘ilgan bolalar katta bo‘lgach turlicha shaxs bo‘lib yetishadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliSinov zaryadi uchun tayanchHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →