ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Davlat va huquq asoslari

Huquq sohalari

Darslar 18 · 1 ta dars · O. Karimova, N. Ismatova, Sh. Sariqov, O. Amanova (E. Sariqovning uslubiy tahriri ostida). O‘zbekiston davlati va huquqi asoslari, 8-sinf. «Huquq va Jamiyat» nashriyoti, Toshkent, 2019
18

Huquq sohalari

Darslik: 100–104-betlar
MaqsadHuquq sohalarini sanab, har birining nimani tartibga solishini misollar bilan tushuntirish.
Yangi so‘zlar
huquq sohasi · branch of lawjinoyat huquqi · criminal lawfuqarolik huquqi · civil lawmehnat huquqi · labour law
Tushuntirish

Huquq tizimi bir xil turdagi ijtimoiy munosabatlarni tartibga soluvchi normalar guruhlariga – huquq sohalariga bo‘linadi. Konstitutsiyaviy huquq davlat tuzumi, davlat organlari va inson huquqlarining asoslarini belgilaydi. Ma’muriy huquq boshqaruv organlari va fuqarolar o‘rtasidagi munosabatlarni, fuqarolik huquqi mulk va shartnomalarni, mehnat huquqi ish beruvchi bilan xodim munosabatlarini, oila huquqi nikoh va ota-onalik munosabatlarini tartibga soladi. Jinoyat huquqi qaysi qilmishlar jinoyat ekanini va ular uchun qanday jazo borligini belgilaydi. Yer, ekologiya va moliya huquqi ham alohida sohalardir. Protsessual sohalar (fuqarolik, jinoyat, iqtisodiy, ma’muriy) esa sudda ishlar qanday ko‘rilishini belgilaydi. Xalqaro huquq davlatlar o‘rtasidagi munosabatlarni tartibga soladi. Sohalar bir-biri bilan bog‘liq: bitta voqea bir necha sohaga tegishli bo‘lishi mumkin.

Huquq sohasiNimani tartibga soladi
KonstitutsiyaviyDavlat tuzumi, davlat organlari, inson huquqlari asoslari
Ma’muriyBoshqaruv organlari va fuqarolar munosabatlari
FuqarolikMulk va shartnomalar
MehnatIsh beruvchi va xodim munosabatlari
OilaNikoh va ota-onalik munosabatlari
JinoyatQaysi qilmish jinoyat va qanday jazo
ProtsessualSudda ishlar qanday ko‘rilishi
XalqaroDavlatlar o‘rtasidagi munosabatlar
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Velosiped ta’mirlash ustaxonasi bilan kelishuv va to‘lov fuqarolik huquqiga kiradi. Qizil chiroqda o‘tib ketish ma’muriy huquq, velosiped o‘g‘irlanishi esa jinoyat huquqi masalasi. Bir kunda uchala soha uchrashishi mumkin.

Kim ishlatadi

Huquqshunos holatning qaysi sohaga tegishli ekanini aniqlaydi, sudya mos qonunni qo‘llaydi, maslahatchi oddiy muammoda qayerga murojaat qilish kerakligini aytadi.

Bugun sinab ko‘ring

Bir kun davomida uchragan uchta holatni (masalan, avtobus chiptasi olish, yo‘lni kesib o‘tish) yozing va har biri qaysi huquq sohasiga yaqinligini taxmin qiling.

Namunalar
Do‘kondan telefon sotib olish – fuqarolik huquqi: sotuvchi va xaridor shartnoma tuzadi, mulk huquqi o‘tadi.
Yo‘l harakati qoidasini buzib jarima to‘lash – ma’muriy huquq sohasi; ish joyida ishdan bo‘shatish tartibi – mehnat huquqi sohasi.
Sinfda faoliyat

«Qaysi soha?»: o‘qituvchi hayotiy vaziyatlarni o‘qiydi (meros, o‘g‘irlik, ish haqi, daryoni ifloslantirish); o‘quvchilar qaysi huquq sohasiga tegishli ekanini aytadi.

Mashq
1
Huquq sohasi nima?
2
Jinoyat huquqi nimani belgilaydi?
3
Ish haqini o‘z vaqtida to‘lash qaysi sohaga tegishli?
4
Protsessual huquq nimani belgilaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKo‘chat uchun iliq to‘shamaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →