Huquq sohalari
Huquq tizimi bir xil turdagi ijtimoiy munosabatlarni tartibga soluvchi normalar guruhlariga – huquq sohalariga bo‘linadi. Konstitutsiyaviy huquq davlat tuzumi, davlat organlari va inson huquqlarining asoslarini belgilaydi. Ma’muriy huquq boshqaruv organlari va fuqarolar o‘rtasidagi munosabatlarni, fuqarolik huquqi mulk va shartnomalarni, mehnat huquqi ish beruvchi bilan xodim munosabatlarini, oila huquqi nikoh va ota-onalik munosabatlarini tartibga soladi. Jinoyat huquqi qaysi qilmishlar jinoyat ekanini va ular uchun qanday jazo borligini belgilaydi. Yer, ekologiya va moliya huquqi ham alohida sohalardir. Protsessual sohalar (fuqarolik, jinoyat, iqtisodiy, ma’muriy) esa sudda ishlar qanday ko‘rilishini belgilaydi. Xalqaro huquq davlatlar o‘rtasidagi munosabatlarni tartibga soladi. Sohalar bir-biri bilan bog‘liq: bitta voqea bir necha sohaga tegishli bo‘lishi mumkin.
| Huquq sohasi | Nimani tartibga soladi |
|---|---|
| Konstitutsiyaviy | Davlat tuzumi, davlat organlari, inson huquqlari asoslari |
| Ma’muriy | Boshqaruv organlari va fuqarolar munosabatlari |
| Fuqarolik | Mulk va shartnomalar |
| Mehnat | Ish beruvchi va xodim munosabatlari |
| Oila | Nikoh va ota-onalik munosabatlari |
| Jinoyat | Qaysi qilmish jinoyat va qanday jazo |
| Protsessual | Sudda ishlar qanday ko‘rilishi |
| Xalqaro | Davlatlar o‘rtasidagi munosabatlar |
Velosiped ta’mirlash ustaxonasi bilan kelishuv va to‘lov fuqarolik huquqiga kiradi. Qizil chiroqda o‘tib ketish ma’muriy huquq, velosiped o‘g‘irlanishi esa jinoyat huquqi masalasi. Bir kunda uchala soha uchrashishi mumkin.
Huquqshunos holatning qaysi sohaga tegishli ekanini aniqlaydi, sudya mos qonunni qo‘llaydi, maslahatchi oddiy muammoda qayerga murojaat qilish kerakligini aytadi.
Bir kun davomida uchragan uchta holatni (masalan, avtobus chiptasi olish, yo‘lni kesib o‘tish) yozing va har biri qaysi huquq sohasiga yaqinligini taxmin qiling.
«Qaysi soha?»: o‘qituvchi hayotiy vaziyatlarni o‘qiydi (meros, o‘g‘irlik, ish haqi, daryoni ifloslantirish); o‘quvchilar qaysi huquq sohasiga tegishli ekanini aytadi.