ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Davlat va huquq asoslari

Huquqiy davlat

Darslar 10 · 1 ta dars · O. Karimova, N. Ismatova, Sh. Sariqov, O. Amanova (E. Sariqovning uslubiy tahriri ostida). O‘zbekiston davlati va huquqi asoslari, 8-sinf. «Huquq va Jamiyat» nashriyoti, Toshkent, 2019
10

Huquqiy davlat

Darslik: 53–57-betlar
MaqsadHuquqiy davlat tushunchasini, uning asosiy belgilarini va etatik davlatdan farqini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
huquqiy davlat · rule-of-law statehuquq ustuvorligi · supremacy of lawetatik davlat · etatist statehokimiyatlar bo‘linishi · separation of powers
Tushuntirish

Huquqiy davlat – huquq ustuvor bo‘lgan, sud mustaqilligi va inson huquqlari kafolatlanadigan, davlat hokimiyati qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud hokimiyatlariga bo‘lingan demokratik davlat. Uning asosiy belgilari: Konstitutsiya eng yuqori yuridik kuchga ega; barcha – fuqarolar, chet elliklar, mansabdor shaxslar va davlat organlari – qonunga bo‘ysunadi; inson, uning hayoti, sha’ni va huquqlari oliy qadriyat; hokimiyat saylov orqali shakllanadi; sudlar mustaqil va faqat qonunga tayanadi; davlat va fuqaro o‘zaro javobgar. Unga qarama-qarshi etatik davlatda qonun o‘rnini ko‘pincha qat’iy buyruqlar egallaydi, davlat iqtisodiyot va shaxsiy hayotni to‘liq nazorat qilishga intiladi, tashkilotlar erkinligi cheklanadi. Amalda ko‘p davlatlar oraliq holatda bo‘ladi. O‘zbekiston Konstitutsiyasida davlat demokratik, huquqiy va ijtimoiy davlat deb ta’riflanadi; huquqiy davlat barpo etish – doimiy jarayon, uning muvaffaqiyati fuqarolarning huquqiy madaniyatiga ham bog‘liq.

Konstitutsiyaeng yuqoriyuridik kuchgaegaHamma qonungabo‘ysunadiInson, uninghayoti, sha’niva huquqlari –oliy qadriyatHokimiyat saylovorqalishakllanadiSudlar mustaqil,faqat qonungatayanadiDavlat va fuqaroo‘zaro javobgarHuquqiydavlatningbelgilari
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab o‘z qoidalarini e’lonlar taxtasiga osib qo‘yadi, shunda o‘quvchilar ularni oldindan biladi. Huquqiy davlatda ham qonunlar e’lon qilinadi va hamma uchun bir xil amal qiladi, shuning uchun odamlar o‘z harakatlarining oqibatini oldindan biladi.

Kim ishlatadi

Huquqshunos qoidalar mazmunini tushuntiradi, kutubxonachi o‘quvchiga qonunning amaldagi matnini topishda yordam beradi, maktab direktori qoidalarni oldindan e’lon qiladi.

Bugun sinab ko‘ring

Sinfingizdagi bitta qoidani oling va uning aniq yozilganini baholang: nima mumkin, nima mumkin emas? Qaysi qismi tushunarsiz bo‘lishi mumkin?

Namunalar
Yuqori idoragashikoyatProkuraturagashikoyatSudga shikoyatAmaldor qonundayo‘q talabqo‘yadi
Mansabdor shaxs ham qonunga bo‘ysunadi: agar amaldor qonunda yo‘q talab qo‘ysa, fuqaro bu haqda yuqori idoraga, prokuraturaga yoki sudga shikoyat qilishi mumkin. Bu huquq ustuvorligining ko‘rinishi.
Sud qarorini hech kim o‘zgartirib qo‘ya olmaydi va sudyaga ta’sir ko‘rsatish taqiqlanadi. Bu sud mustaqilligi – huquqiy davlatning belgisi.
Sinfda faoliyat

«Belgilarni toping»: o‘qituvchi uch xil davlat ta’rifini o‘qiydi (barcha narsa buyruq bilan boshqariladi; qonunlar bor, lekin nazorat yo‘q; hokimiyat bo‘lingan, sud mustaqil). Sinf qaysi biri huquqiy davlatga mosligini aytadi va sababini yozadi.

Mashq
1
Huquqiy davlatning to‘rtta belgisini sanang.
2
Etatik davlatning huquqiy davlatdan farqi nimada?
3
Nima uchun sud mustaqil bo‘lishi kerak?
4
Quyidagi holat qaysi belgiga mos: maktab direktori ham qonun talablariga bo‘ysunadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliMotor xavfsizlik qoidalariHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →