ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Davlat va huquq asoslari

Mustaqil davlat va inson huquqlari

Darslar 1 · 1 ta dars · O. Karimova, N. Ismatova, Sh. Sariqov, O. Amanova (E. Sariqovning uslubiy tahriri ostida). O‘zbekiston davlati va huquqi asoslari, 8-sinf. «Huquq va Jamiyat» nashriyoti, Toshkent, 2019
1

O‘zbekiston Respublikasi – mustaqil davlat

Darslik: 4–8-betlar
MaqsadMustaqil davlat nima ekanini, davlat suvereniteti va inson huquqlari o‘rtasidagi bog‘liqlikni hamda mustaqil davlatning asosiy huquqlarini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
mustaqillik · independencesuverenitet · sovereigntyfuqaro · citizenKonstitutsiya · Constitution
Tushuntirish

O‘zbekiston Respublikasi 1991-yil 31-avgustda o‘z mustaqilligini e’lon qilgan. Mustaqil davlat suverenitetga ega: u o‘z hududi va chegarasini belgilaydi, o‘z qonunlari va Konstitutsiyasini qabul qiladi, fuqarolikka qabul qilish tartibini belgilaydi, o‘z qurolli kuchlari, pul birligi, bayrog‘i, gerbi va madhiyasiga ega bo‘ladi, xorijiy davlatlar bilan aloqalarni o‘zi yo‘lga qo‘yadi. Davlat bu huquqlarni xalq nomidan amalga oshiradi. Mustaqillikning ma’nosi faqat davlat uchun emas, har bir inson uchun ham muhim: faqat o‘z qonunlarini o‘zi yaratgan davlat fuqarolarning huquq va erkinliklarini ishonchli kafolatlay oladi. Inson huquqlari 1948-yil 10-dekabrda BMT Bosh Assambleyasi qabul qilgan Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasida xalqaro darajada e’tirof etilgan. Hozirgi Konstitutsiyada ham inson, uning hayoti, erkinligi va qadr-qimmati oliy qadriyat deb belgilangan. Shu bilan birga har kim o‘z huquqlaridan foydalanganda boshqalarning huquqlarini buzmasligi shart.

Hudud vachegaranibelgilashO‘z qonunlari vaKonstitutsiyasiFuqarolikkaqabul qilishtartibiO‘z qurollikuchlariPul birligi,bayroq, gerb,madhiyaXorijiydavlatlar bilanaloqalarDavlatsuvereniteti
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Fuqaroning pasporti chet elda ham tan olinadi, chunki boshqa davlatlar uni mustaqil davlat bergan hujjat deb biladi. Suverenitet davlatning hujjat berish va ularni boshqalarga tan oldirish imkonini beradi.

Kim ishlatadi

Chegara xodimi hujjatlarni tekshiradi, diplomat o‘z davlati hujjatlarini tan oldiradi, bank xodimi shaxsni tasdiqlovchi hujjatni ko‘rib mijozni aniqlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Maktab daftari yoki darsligingizning titul sahifasini ko‘ring: uni kim nashr etgan va tasdiqlagan? Rasmiy hujjatlarda ham chiqargan idora nomi shunday ko‘rsatilishini kuzating.

Namunalar
Misol: davlat o‘z pul birligini (so‘m) o‘zi chiqaradi va uning aylanishini nazorat qiladi. Bu suverenitetning belgisi: pulni boshqa davlat emas, o‘z davlatimiz belgilaydi.
★Chegara
Huquqdan foydalanganda boshqalarning huquqlarini buzmaslik shart.
Misol: Konstitutsiya fuqarolarning huquqlarini yozib qo‘yadi, lekin ularga «boshqalarning huquqiga zarar yetkazmaslik» chegarasini ham qo‘yadi. Masalan, do‘stingiz bilan bahslashishga haqli bo‘lsangiz-da, uni haqorat qilishga haqqingiz yo‘q.
Sinfda faoliyat

«Davlat belgilari»: sinf ikki guruhga bo‘linadi. Birinchi guruh suverenitetning belgilarini (bayroq, gerb, madhiya, pul, chegara, til) doskaga yozadi, ikkinchisi har bir belgi kundalik hayotda qayerda uchrashini aytadi (masalan, pul – do‘kon, madhiya – maktab yig‘ini).

Mashq
1
Suverenitet nima va u nimalarda ko‘rinadi?
2
Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasi qachon va kim tomonidan qabul qilingan?
3
Quyidagi holat qaysi huquqqa taalluqli: maktab o‘quvchisi bepul umumiy o‘rta ta’lim oladi?
4
Nima uchun huquqlardan foydalanish boshqalarning huquqlari bilan cheklanadi? Misol keltiring.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliElektroskop tanloviHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →