ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Davlat va huquq asoslari

Shaxs va jamiyat

Darslar 2–3 · 2 ta dars · O. Karimova, N. Ismatova, Sh. Sariqov, O. Amanova (E. Sariqovning uslubiy tahriri ostida). O‘zbekiston davlati va huquqi asoslari, 8-sinf. «Huquq va Jamiyat» nashriyoti, Toshkent, 2019
3

Jamiyat

Darslik: 15–19-betlar
MaqsadJamiyat tushunchasining tor va keng ma’nolarini, uning belgilarini va jamiyat bilan jamoa o‘rtasidagi farqni tushuntirish.
Yangi so‘zlar
jamiyat · societyjamoa · community, groupijtimoiy munosabatlar · social relationsmehnat taqsimoti · division of labour
Tushuntirish

Jamiyat so‘zi arabchadan kelgan bo‘lib, «jamlangan, birlashgan» ma’nosini bildiradi. Tor ma’noda jamiyat deb ma’lum maqsad uchun birlashgan odamlar guruhi aytiladi (masalan, iste’molchilar jamiyati yoki mas’uliyati cheklangan jamiyat). Keng ma’noda jamiyat – muayyan hududda yashovchi, ehtiyojlari va manfaatlari bo‘yicha birlashgan, o‘zaro munosabatlari qoidalarga asoslangan odamlarning murakkab tuzilmasi. Qadimda odamlar urug‘ va qabilalarga birlashgan; mehnat qurollari takomillashib, mehnat taqsimoti paydo bo‘lgach, jamiyat murakkablashgan. Har qanday jamiyat jamoadir, lekin har qanday jamoa jamiyat emas: bir sinf jamoa, ammo butun mamlakat aholisi jamiyatdir. Jamiyatni odamlarning o‘zaro munosabatlari – iqtisodiy, ijtimoiy, madaniy, huquqiy – tashkil etadi va u doim o‘zgarib turadi.

JihatMa’nosiMisol
Tor ma’noMaqsad uchun birlashgan odamlar guruhiIste’molchilar jamiyati
Keng ma’noHududda yashovchi, qoidalar asosida bog‘langan odamlarning murakkab tuzilmasiButun mamlakat aholisi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Avtobusda haydovchi, chipta sotuvchi, yo‘l ta’mirlovchilar va yo‘lovchilar bir-birini tanimasa ham umumiy qoidalar asosida hamkorlik qiladi. Odamlarning shunday uzoq va barqaror aloqasi jamiyatning belgisi.

Kim ishlatadi

Sotsiolog odamlar aloqasini o‘rganadi, shahar rejalashtiruvchisi transport tizimini uyushtiradi, jurnalist jamiyatdagi muammolarni yoritadi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugun tushlikkacha mehnatidan foydalangan beshta odamni (masalan, non yopuvchi, haydovchi, o‘qituvchi) daftarga yozing. Ularning ishi sizga qanday yetib kelganini o‘ylang.

Namunalar
Futbol jamoasiSinf jamoasiMahallaMamlakatjamiyati
Futbol jamoasi, sinf jamoasi va mahalla – jamoalar. Ularning hammasi bir-biri bilan bog‘lanib, mamlakat jamiyatining tarkibiga kiradi.
Bozorda sotuvchi va xaridor, o‘qituvchi va o‘quvchi, shifokor va bemor – bular ijtimoiy munosabatlar. Jamiyat shunday munosabatlar yig‘indisidir.
Sinfda faoliyat

«Jamoa yoki jamiyat?»: o‘qituvchi o‘n ta misol o‘qiydi (shaxmat to‘garagi, viloyat aholisi, oila, butun mamlakat, maktab, kutubxona a’zolari...). O‘quvchilar «jamoa» yoki «jamiyat» kartochkasini ko‘taradi va sababini aytadi.

Mashq
1
Jamiyat so‘zining ma’nosi nima va u qaysi tildan olingan?
2
«Har qanday jamoa jamiyat emas» fikrini misol bilan asoslang.
3
Mehnat taqsimoti jamiyatning rivojiga qanday ta’sir qilgan?
4
Nima uchun jamiyat odamlarsiz, odam esa boshqalar bilan aloqasiz to‘laqonli yashay olmaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliSinov zaryadi uchun tayanchHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →