ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Davlat va huquq asoslari

Qonun chiqaruvchi hokimiyat

Darslar 13 · 1 ta dars · O. Karimova, N. Ismatova, Sh. Sariqov, O. Amanova (E. Sariqovning uslubiy tahriri ostida). O‘zbekiston davlati va huquqi asoslari, 8-sinf. «Huquq va Jamiyat» nashriyoti, Toshkent, 2019
13

O‘zbekiston Respublikasida qonun chiqaruvchi organ

Darslik: 70–74-betlar
MaqsadOliy Majlisning tuzilishini, vazifalarini va qonun qabul qilish bosqichlarini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
parlament · parliamentSenat · SenateQonunchilik palatasi · Legislative Chamberqonunchilik tashabbusi · legislative initiative
Tushuntirish

O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi – davlat hokimiyatining oliy vakillik organi bo‘lib, qonun chiqaruvchi hokimiyatni amalga oshiradi. U ikki palatadan iborat: quyi palata – Qonunchilik palatasi va yuqori palata – Senat. Qonunchilik palatasining 150 nafar deputati fuqarolar tomonidan yashirin ovoz berish bilan saylanadi va doimiy asosda ishlaydi. Senat hududlar manfaatlarini ifodalaydi: uning a’zolari asosan mahalliy kengashlar tomonidan saylanadi, bir qismi esa Prezident tomonidan tayinlanadi (aniq soni Konstitutsiya va qonunda belgilangan). Palatalarning vakolat muddati – besh yil. Deputat va senator daxlsizlik huquqiga ega. Qonun loyihasini kiritish huquqi (qonunchilik tashabbusi) Prezident, deputatlar, Vazirlar Mahkamasi, Konstitutsiyaviy sud, Oliy sud, Bosh prokuror va Qoraqalpog‘iston Respublikasi vakillik organi kabi subyektlarga berilgan. Qonun odatda Qonunchilik palatasida ko‘rib chiqilib qabul qilinadi, Senat tomonidan ma’qullanadi, Prezident imzolaydi va rasman e’lon qilingach kuchga kiradi. Oliy Majlis davlat budjetini qabul qiladi va qonunlarning bajarilishini nazorat qiladi.

Oliy Majlis
PalataBelgilari
Qonunchilik palatasi (quyi)150 deputat, fuqarolar saylaydi; Doimiy asosda ishlaydi
Senat (yuqori)Hududlar manfaatini ifodalaydi; Asosan mahalliy kengashlar saylaydi, bir qismini Prezident tayinlaydi
QonunchiqaruvchihokimiyatOliy MajlisIjro etuvchihokimiyatPrezident vaHukumatSud hokimiyatiSudlarDavlat byudjetini qabul qilish

Davlat byudjetini qabul qilish → Oliy Majlis

Qonun chiqaruvchi hokimiyat: Senat + Qonunchilik palatasi

Hokimiyat tarmoqlari bir-birini cheklab turadi va bir-birining ishiga aralashmaydi

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Ba’zi qonun loyihalari rasmiy portallarda fuqarolar fikr bildirishi uchun e’lon qilinadi. O‘quvchi ularni kattalar bilan birga o‘qishi mumkin. Shu tarzda qonun qabul qilinishidan oldin jamoatchilik fikri eshitiladi.

Kim ishlatadi

Deputat aholi takliflarini o‘rganadi, huquqshunos loyiha matniga xulosa yozadi, jamoat tashkiloti a’zolari loyiha bo‘yicha fikr bildiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Kattalardan so‘rang: yaqinda qaysi qoida o‘zgargani ularga ta’sir qilgan va bu haqda qanday bilib olishgan (e’lon taxtasi, televizor, qo‘shni)? Javobni bir-ikki gapda yozing.

Namunalar
Yo‘l harakati xavfsizligi bo‘yicha yangi qoidalar kerak bo‘lsa, Vazirlar Mahkamasi qonun loyihasini kiritishi mumkin; uni deputatlar muhokama qiladi, o‘zgartirish kiritadi va ovozga qo‘yadi.
Qonun e’lon qilinmasa, fuqarolar uni bilmaydi va unga rioya qilishi qiyin. Shuning uchun rasmiy e’lon qilish – kuchga kirishning shartlaridan biri. Qonunlarni rasmiy huquqiy ma’lumotlar bazasi Lex.uz da o‘qish mumkin.
Sinfda faoliyat

«Qonun yo‘li»: sinf oltita kartochkani to‘g‘ri tartibda joylashtiradi (loyiha kiritiladi – Qonunchilik palatasi ko‘radi – Senat ma’qullaydi – Prezident imzolaydi – rasman e’lon qilinadi – kuchga kiradi).

Mashq
1
Oliy Majlis qaysi palatalardan iborat?
2
Qonunchilik palatasi bilan Senatning asosiy farqi nima?
3
Qonunchilik tashabbusi huquqi kimlarda bor? Uch misol keltiring.
4
Nima uchun parlament ikki palatali qilib tuzilgan?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQoshiqli plafon: kutubxona burchagi uchun LED chiroqHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →