Mehnat qonunchiligida voyaga yetmaganlarning huquqlari
Mehnat huquqi ish beruvchi va xodim munosabatlarini tartibga soladi. Har bir kishi erkin mehnat qilish, kasb tanlash va adolatli sharoitda ishlash huquqiga ega; majburiy mehnat taqiqlanadi. Xodim bilan ish beruvchi o‘rtasidagi munosabat yozma mehnat shartnomasi bilan rasmiylashadi; unda ish haqi, ish vaqti va majburiyatlar ko‘rsatiladi. Mehnat shartnomasi odatda 16 yoshdan tuziladi. Ayrim hollarda 15 yoshdan, ota-onasi roziligi bilan, sog‘liq va o‘qishga zarar yetkazmaydigan yengil ishga ruxsat beriladi; o‘quvchilar uchun alohida cheklovlar qo‘llanadi. Voyaga yetmaganlar uchun ish vaqti qisqartirilgan, tungi va qo‘shimcha ish, og‘ir yuk va zararli sharoitda ishlash taqiqlangan; ular tibbiy ko‘rikdan o‘tadi va qo‘shimcha ta’til oladi. O‘qish ish tufayli zarar ko‘rmasligi kerak. Agar ish sizga xavfli tuyulsa yoki ish haqi to‘lanmasa, ota-onangizga va ishonchli kattaga ayting; mehnat inspeksiyasi va sudga murojaat qilish mumkin. O‘zbekiston mehnat sohasidagi xalqaro konvensiyalarga, jumladan bolalar mehnatiga qarshi konvensiyalarga qo‘shilgan.
| Yosh | Odatda 16 yoshdan; Ayrim hollarda 15 yoshdan: yengil ish, ota-ona roziligi |
|---|---|
| Taqiqlangan | Tungi va qo‘shimcha ish; Og‘ir yuk, zararli sharoit |
| Kafolatlar | Qisqartirilgan ish vaqti; Tibbiy ko‘rik; Qo‘shimcha ta’til |
Maktab yarmarkasida bir kun tekin yordam berish ko‘ngillilik bo‘ladi, mehnat shartnomasi talab qilinmaydi. Haq to‘lanadigan ish esa shartnoma bilan rasmiylashadi, unda ish vaqti va haq yoziladi. Farqni bilish huquqlarni saqlaydi.
Kadrlar bo‘limi xodimi shartnomalarni tuzadi, mehnat inspektori shartlar bajarilishini tekshiradi, ko‘ngillilar koordinatori yordamchilarni tashkil qiladi.
Maktabda yoki mahallada biror ishda yordam bergan paytingizni eslang. Bu ko‘ngilli yordammidi yoki ish? Sababini bir gapda yozing.
Savol-javob: «Yaxshi ish beruvchi qanday bo‘ladi?» – o‘quvchilar shartnoma, ish vaqti va xavfsizlik bo‘yicha belgilarni sanaydi.