ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Davlat va huquq asoslari

Mehnat huquqi va yoshlar

Darslar 30 · 1 ta dars · O. Karimova, N. Ismatova, Sh. Sariqov, O. Amanova (E. Sariqovning uslubiy tahriri ostida). O‘zbekiston davlati va huquqi asoslari, 8-sinf. «Huquq va Jamiyat» nashriyoti, Toshkent, 2019
30

Mehnat qonunchiligida voyaga yetmaganlarning huquqlari

Darslik: 169–173-betlar
MaqsadMehnat huquqi asoslarini va yoshlarning mehnat sohasidagi huquqlarini, xavfsiz ishlash qoidalarini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
mehnat shartnomasi · labour contractish beruvchi · employerxodim · employeemehnat muhofazasi · labour protection
Tushuntirish

Mehnat huquqi ish beruvchi va xodim munosabatlarini tartibga soladi. Har bir kishi erkin mehnat qilish, kasb tanlash va adolatli sharoitda ishlash huquqiga ega; majburiy mehnat taqiqlanadi. Xodim bilan ish beruvchi o‘rtasidagi munosabat yozma mehnat shartnomasi bilan rasmiylashadi; unda ish haqi, ish vaqti va majburiyatlar ko‘rsatiladi. Mehnat shartnomasi odatda 16 yoshdan tuziladi. Ayrim hollarda 15 yoshdan, ota-onasi roziligi bilan, sog‘liq va o‘qishga zarar yetkazmaydigan yengil ishga ruxsat beriladi; o‘quvchilar uchun alohida cheklovlar qo‘llanadi. Voyaga yetmaganlar uchun ish vaqti qisqartirilgan, tungi va qo‘shimcha ish, og‘ir yuk va zararli sharoitda ishlash taqiqlangan; ular tibbiy ko‘rikdan o‘tadi va qo‘shimcha ta’til oladi. O‘qish ish tufayli zarar ko‘rmasligi kerak. Agar ish sizga xavfli tuyulsa yoki ish haqi to‘lanmasa, ota-onangizga va ishonchli kattaga ayting; mehnat inspeksiyasi va sudga murojaat qilish mumkin. O‘zbekiston mehnat sohasidagi xalqaro konvensiyalarga, jumladan bolalar mehnatiga qarshi konvensiyalarga qo‘shilgan.

Voyaga yetmagan xodim
YoshOdatda 16 yoshdan; Ayrim hollarda 15 yoshdan: yengil ish, ota-ona roziligi
TaqiqlanganTungi va qo‘shimcha ish; Og‘ir yuk, zararli sharoit
KafolatlarQisqartirilgan ish vaqti; Tibbiy ko‘rik; Qo‘shimcha ta’til
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab yarmarkasida bir kun tekin yordam berish ko‘ngillilik bo‘ladi, mehnat shartnomasi talab qilinmaydi. Haq to‘lanadigan ish esa shartnoma bilan rasmiylashadi, unda ish vaqti va haq yoziladi. Farqni bilish huquqlarni saqlaydi.

Kim ishlatadi

Kadrlar bo‘limi xodimi shartnomalarni tuzadi, mehnat inspektori shartlar bajarilishini tekshiradi, ko‘ngillilar koordinatori yordamchilarni tashkil qiladi.

Bugun sinab ko‘ring

Maktabda yoki mahallada biror ishda yordam bergan paytingizni eslang. Bu ko‘ngilli yordammidi yoki ish? Sababini bir gapda yozing.

Namunalar
Ish haqiIsh vaqtiMajburiyatlarYozma mehnatshartnomasi
Vaqtincha ishga olingan 16 yoshli o‘smir bilan ish beruvchi yozma shartnoma tuzishi, ish vaqti va to‘lovni aniq ko‘rsatishi kerak; og‘zaki va’dalarga ishonish xavfli.
!Diqqat!
Ish xavfli tuyulsa yoki ish haqi to‘lanmasa: ota-onangizga ayting va mehnat inspeksiyasiga murojaat qiling.
O‘n olti yoshli o‘quvchi oqshom kechgacha og‘ir yuk tashishga yoki tunda ishlashga undalsa – bu qonunga zid; u ota-onasiga aytib, mehnat inspeksiyasiga murojaat qilishi mumkin.
Sinfda faoliyat

Savol-javob: «Yaxshi ish beruvchi qanday bo‘ladi?» – o‘quvchilar shartnoma, ish vaqti va xavfsizlik bo‘yicha belgilarni sanaydi.

Mashq
1
Mehnat shartnomasi qanday tuziladi?
2
Voyaga yetmaganlar uchun nimalar taqiqlangan?
3
Ish xavfli tuyulsa nima qilish kerak?
4
Nima uchun o‘qish birinchi o‘rinda turishi kerak?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYozgi loyiha qaroriHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →