ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Davlat va huquq asoslari

Huquqiy javobgarlik

Darslar 23 · 1 ta dars · O. Karimova, N. Ismatova, Sh. Sariqov, O. Amanova (E. Sariqovning uslubiy tahriri ostida). O‘zbekiston davlati va huquqi asoslari, 8-sinf. «Huquq va Jamiyat» nashriyoti, Toshkent, 2019
23

Yuridik javobgarlik

Darslik: 129–133-betlar
MaqsadHuquqiy javobgarlik tushunchasini, turlarini va qo‘llanish tamoyillarini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
huquqiy javobgarlik · legal liabilityjarima · finejazo · punishmentzararni qoplash · compensation of harm
Tushuntirish

Huquqiy javobgarlik – huquqbuzarlik sodir etgan shaxsga davlat nomidan qo‘llanadigan majburlov chorasi. Turlari: intizomiy (hayfsan, ishdan bo‘shatish), moddiy va fuqarolik-huquqiy (yetkazilgan zararni qoplash), ma’muriy (ogohlantirish, jarima, maxsus huquqdan mahrum qilish, ma’muriy qamoq) va jinoyat javobgarligi (jazo – jarima, axloq tuzatish ishlari, ozodlikdan mahrum qilish va boshqalar). Javobgarlik tamoyillari: qonuniylik, aybdorlik, adolatlilik, jazoning muqarrarligi va oqibatga mutanosibligi. Jazo faqat sud hukmi bilan tayinlanadi, o‘lim jazosi esa 2008-yildan bekor qilingan va amaldagi Konstitutsiyada taqiqlangan. Jarimalar qonunda belgilangan miqdorlarda hisoblanadi; aniq summa qonunlar o‘zgargani sari yangilanadi, shuning uchun amaldagi me’yorni rasmiy manbadan tekshirish kerak. Javobgarlikdan maqsad – jazolash bilan birga qayta tarbiyalash va huquqbuzarlikning oldini olish.

Javobgarlik turiChoralar
IntizomiyHayfsan, ishdan bo‘shatish
Moddiy va fuqarolik-huquqiyYetkazilgan zararni qoplash
Ma’muriyOgohlantirish, jarima, maxsus huquqdan mahrum qilish, ma’muriy qamoq
JinoyatJazo: jarima, axloq tuzatish ishlari, ozodlikdan mahrum qilish va boshqalar
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Kutubxona kitobi tasodifan buzilsa, zarar uni almashtirish yoki narxini to‘lash bilan to‘ldiriladi. Javobgarlikning bir qismi shu g‘oyaga asoslanadi: zarar to‘ldiriladi.

Kim ishlatadi

Sug‘urta xodimi zararni baholaydi, sudya zarar o‘rnini qoplash miqdorini belgilaydi, ishlab chiqaruvchi sifatsiz mahsulot uchun javob beradi.

Bugun sinab ko‘ring

Maktab buyumiga yetkazilgan zararga oid kichik misolni o‘ylab toping va uni qanday qilib adolatli tiklash mumkinligini ikki variantda yozing.

Namunalar
O‘n yoshli bola qo‘shnining oynasini to‘pi bilan sindirdi: oyna qiymatini qoplash – fuqarolik javobgarligi; bola 14 yoshga to‘lmagani uchun zararni qonunga muvofiq ota-onasi qoplaydi.
Haydovchi qoida buzib jarima oldi – bu ma’muriy javobgarlik. Jinoiy jazo esa, masalan, ozodlikdan mahrum qilish, faqat sud hukmi bilan tayinlanadi.
Sinfda faoliyat

Muvofiqlashtirish: kartochkalarda qilmish va javobgarlik turini juftlashtiring (masalan, ishga kechikish – hayfsan).

Mashq
1
Huquqiy javobgarlik nima?
2
Javobgarlikning to‘rt turini sanang.
3
Jinoiy jazoni kim tayinlaydi?
4
O‘lim jazosi qachon bekor qilingan?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliStend ramkasi zangga qarshiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →