☰ Mundarija · Davlat va huquq asoslari

Sud tizimi

Darslar 15 · 1 ta dars · O. Karimova, N. Ismatova, Sh. Sariqov, O. Amanova (E. Sariqovning uslubiy tahriri ostida). O‘zbekiston davlati va huquqi asoslari, 8-sinf. «Huquq va Jamiyat» nashriyoti, Toshkent, 2019
15

O‘zbekiston Respublikasi sud tizimi

Darslik: 80–85-betlar
MaqsadSud hokimiyatining o‘rnini, sud tizimini va sud faoliyatining asosiy tamoyillarini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
odil sudlov · administration of justicesudya · judgeKonstitutsiyaviy sud · Constitutional Courtaybsizlik prezumpsiyasi · presumption of innocence
Tushuntirish

Sud hokimiyati qonun chiqaruvchi va ijro etuvchi hokimiyatlardan, siyosiy partiyalar va jamoat birlashmalaridan mustaqil ish yuritadi. Odil sudlovni faqat sud amalga oshiradi: boshqa hech bir idora fuqarolik, jinoyat yoki ma’muriy ishni hal qila olmaydi. Sud tizimiga Konstitutsiyaviy sud, Oliy sud, viloyat va tuman (shahar) sudlari, iqtisodiy va ma’muriy sudlar kiradi; Qoraqalpog‘iston Respublikasida ham sudlar bor. Konstitutsiyaviy sud qonunlar va boshqa hujjatlarning Konstitutsiyaga mosligini tekshiradi. Sudyalar mustaqil va faqat qonunga bo‘ysunadi; ularning ishiga aralashish taqiqlangan va javobgarlikka sabab bo‘ladi. Sud muhokamalari ochiq, faqat qonunda nazarda tutilgan hollardagina yopiq o‘tkaziladi. Sud ishi o‘zbek, qoraqalpoq yoki ko‘pchilik aholi tilida yuritiladi, tilni bilmaydigan shaxsga tarjimon beriladi. Ayblanuvchi himoya huquqiga ega va har qanday bosqichda malakali yuridik yordam (advokat) olishi mumkin; aybi sud hukmi bilan isbotlanmaguncha u aybsiz hisoblanadi. Sud qarorlari davlat nomidan chiqariladi va hamma uchun majburiy.

Namunalar
Ikki qo‘shni to‘siq ustidan nizolashsa, bu fuqarolik ishi: ularning dalillarini fuqarolik ishlari bo‘yicha tuman sudi ko‘radi va qaror chiqaradi. O‘g‘irlik haqidagi ish esa jinoyat ishi sifatida jinoyat ishlari bo‘yicha sudda ko‘riladi.
Fuqaro hokimlikning noqonuniy qarori bilan kelishmasa, ma’muriy sudga shikoyat qilishi mumkin. Bu davlat organi ham sud oldida javob berishini ko‘rsatadi.
Sinfda faoliyat

«Sud majlisi»: sinf rollarga bo‘linadi (sudya, da’vogar, javobgar, guvoh, advokat) va xayoliy fuqarolik nizosi (masalan, qaytarilmagan daftar haqida) sudda o‘ynaladi. Maqsad – jarayon qoidalarini ko‘rish; haqiqiy shaxslar va jinoyatlar o‘ylab topilmaydi.

Mashq
1
Odil sudlovni qaysi organ amalga oshiradi?
2
Konstitutsiyaviy sud nima bilan shug‘ullanadi?
3
Aybsizlik prezumpsiyasi nima va nima uchun muhim?
4
Nima uchun sudyaning ishiga aralashish taqiqlanadi?