ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Davlat va huquq asoslari

Davlat: tushuncha va belgilar

Darslar 4 · 1 ta dars · O. Karimova, N. Ismatova, Sh. Sariqov, O. Amanova (E. Sariqovning uslubiy tahriri ostida). O‘zbekiston davlati va huquqi asoslari, 8-sinf. «Huquq va Jamiyat» nashriyoti, Toshkent, 2019
4

Davlat

Darslik: 20–24-betlar
MaqsadDavlatning tushunchasi, paydo bo‘lishi va asosiy belgilarini tushuntirish hamda davlatni jamiyatdan farqlash.
Yangi so‘zlar
davlat · statehokimiyat · power, authoritysoliq · taxbudjet · budget
Tushuntirish

Davlat – ma’lum hududda yashovchi odamlarni qonunlar asosida boshqaradigan, majbur qilish kuchiga ega bo‘lgan va boshqa davlatlardan mustaqil siyosiy tashkilot. Davlatning belgilari: aniq hudud; boshqaruv apparati (davlat organlari); qonunlar va boshqa majburiy qoidalarni chiqarish; soliqlar yig‘ib, o‘z budjetiga ega bo‘lish; suverenitet. Jamiyat va davlat bir xil emas: jamiyat – odamlarning keng birligi, davlat esa jamiyatni boshqaradigan siyosiy institut, shuning uchun u jamiyat rivojining ma’lum bosqichida paydo bo‘lgan. Dunyoda dastlabki davlatlar Qadimgi Sharqda miloddan avvalgi IV–III ming yillikda shakllangan; hozirgi O‘zbekiston hududida ilk davlat uyushmalari miloddan avvalgi I ming yillikda, jumladan qadimgi Xorazm va Baqtriyada vujudga kelgan. Zamonaviy davlat o‘z faoliyatini xalq manfaatlarini ko‘zlab olib borishi kerak.

Aniq hududBoshqaruvapparati (davlatorganlari)Qonunlar vamajburiyqoidalarchiqarishSoliqlar va o‘zbudjetiSuverenitetDavlatningbelgilari
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bir shahardan yuborilgan xat boshqa viloyatga yetib boradi, chunki butun mamlakatda yagona pochta tizimi umumiy qoidalar bilan ishlaydi. Davlat hududida yagona qonunlar va xizmatlar amal qiladi.

Kim ishlatadi

Pochta xodimi xatlarni qoidalar bo‘yicha yetkazadi, davlat xizmatchisi xizmatlarni hududlarda bir xil tartibda ko‘rsatadi, soliq inspektori soliq qoidalarini butun hududda bir xilda qo‘llaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Maktabingiz pochta manzilini yozing: viloyat, tuman, ko‘cha. Har bir daraja davlat hududining bir qismi ekanini va manzilsiz xat kelmasligini o‘ylab ko‘ring.

Namunalar
Soliq – davlat belgisi: masalan, tadbirkor to‘lagan soliqlar budjetga tushadi, budjetdan maktab, shifoxona, yo‘llar va pensiyalar uchun mablag‘ ajratiladi.
Hudud belgisi: davlat qonunlari o‘z hududida barcha uchun amal qiladi. Maktab qoidalari esa faqat maktab ichida – shuning uchun maktab davlat emas.
Sinfda faoliyat

«Davlat belgilari jadvali»: sinf beshta belgi (hudud, apparat, qonun, soliq-budjet, suverenitet) bo‘yicha jadval chizadi va har biriga mamlakatimizdan bittadan misol yozadi.

Mashq
1
Davlatning beshta belgisini sanang.
2
Davlat bilan jamiyatning farqi nimada?
3
Nima uchun maktabni yoki to‘garakni davlat deb bo‘lmaydi?
4
«Davlat idoralari fuqarolarga xizmat qilish uchun mavjud» degan tamoyil amalda nimani anglatadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliB quticha nega o‘tkazib yubordi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →