ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Davlat va huquq asoslari

Voyaga yetmaganlar va fuqarolik huquqi

Darslar 27 · 1 ta dars · O. Karimova, N. Ismatova, Sh. Sariqov, O. Amanova (E. Sariqovning uslubiy tahriri ostida). O‘zbekiston davlati va huquqi asoslari, 8-sinf. «Huquq va Jamiyat» nashriyoti, Toshkent, 2019
27

Fuqarolik qonunchiligida voyaga yetmaganlarning huquqlari

Darslik: 154–158-betlar
MaqsadVoyaga yetmaganlarning fuqarolik-huquqiy layoqatini yoshga qarab tushuntirish va o‘z huquqlarini xavfsiz amalga oshirishni bilish.
Yangi so‘zlar
voyaga yetmagan · minorqisman muomala layoqati · partial capacity to actemansipatsiya · emancipationvasiy · guardian
Tushuntirish

Fuqarolik huquqida muomala layoqati yoshga qarab o‘zgaradi. Olti yoshgacha bola nomidan barcha bitimlarni ota-onasi tuzadi. Olti yoshdan o‘n to‘rt yoshgacha bola mayda kundalik bitimlarni (masalan, daftar yoki ovqat sotib olish) mustaqil tuzishi mumkin; boshqa bitimlarni ota-onasining roziligi bilan qiladi. O‘n to‘rt yoshdan o‘n sakkiz yoshgacha o‘smir o‘z daromadi, stipendiyasi va boshqa ish haqini mustaqil tasarruf etadi, bank omonatini ochishi va mualliflik huquqidan foydalanishi mumkin, ammo ko‘char-ko‘chmas mulk bilan yirik bitimlarni ota-onasi roziligi bilan tuzadi. To‘liq layoqat 18 yoshdan boshlanadi. Istisno ham bor: 16 yoshga to‘lib, mehnat shartnomasi bo‘yicha ishlayotgan yoki ota-onasi roziligi bilan tadbirkorlik qilayotgan o‘smir vasiylik va homiylik organi yoki sud qarori bilan to‘liq layoqatli deb e’lon qilinishi mumkin (emansipatsiya). 14 yoshga to‘lmagan bola yetkazgan zarar uchun ota-onasi yoki vasiysi javob beradi; 14–18 yoshdagi o‘smir zarar uchun asosan o‘zi javob beradi, mablag‘i yetmasa, qonunda belgilangan hollarda ota-onasi qoplaydi. Onlayn o‘yinda yoki tarmoqda pul to‘lov, karta raqami yoki parol so‘ralsa, ota-onaga ayting: aldov ko‘p uchraydi.

YoshMuomala layoqati
6 yoshgachaBarcha bitimlarni ota-onasi tuzadi
6–14 yoshMayda kundalik bitimlar mustaqil; boshqalari ota-ona roziligi bilan
14–18 yoshO‘z daromadi, stipendiyasini tasarruf etadi; yirik bitimlar ota-ona roziligi bilan
16 yoshdan (istisno)Emansipatsiya: organ yoki sud qarori bilan to‘liq layoqatli
18 yoshdanTo‘liq muomala layoqati
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

O‘n ikki yoshli o‘quvchi kichik qalam sotib oldi, lekin yozmadi. Chekni saqlab qo‘ygani uchun sotuvchi bilan almashtirish haqida gaplasha oladi. Chek xaridni isbotlaydi, shuning uchun uni yo‘qotmaslik foydali.

Kim ishlatadi

Iste’molchilar huquqini himoya qiluvchi xodim shikoyatlarni ko‘radi, sotuvchi nosoz mahsulotni almashtiradi, huquqshunos kichik savdo kelishuvlarini tushuntiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Kattalardan eski chekni ko‘rsatishni so‘rang (bo‘lsa) va undan sanani, sotuvchi nomini va jami summani toping.

Namunalar
Sakkiz yoshli bola maktab bufetida pirog sotib oladi – bu mayda kundalik bitim, ota-onaning alohida roziligi shart emas.
✓Maslahat
Karta raqamini begonaga yubormang; ota-onangizga ayting – bu aldov bo‘lishi mumkin.
O‘n besh yoshli o‘smir internetda «sovg‘a yutdingiz, karta raqamini yuboring» xabarini oldi: pulni ota-onasiga aytmay yubormaydi, chunki bu aldov bo‘lishi mumkin.
Sinfda faoliyat

Jadval: 6 yoshgacha, 6–14, 14–18 va 18 yoshdan keyin huquqiy imkoniyatlarni to‘ldiring va har bir yoshga bitta misol toping.

Mashq
1
6–14 yoshdagi bola qanday bitimlarni mustaqil tuzishi mumkin?
2
14–18 yoshdagi o‘smir nimani mustaqil tasarruf etadi?
3
14 yoshga to‘lmagan bola zarar yetkazsa, kim javob beradi?
4
Onlayn aldovdan qanday saqlanish mumkin?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKo‘rgazma kuniHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →