☰ Mundarija · Davlat va huquq asoslari

Oila huquqi va bola huquqlari

Darslar 29 · 1 ta dars · O. Karimova, N. Ismatova, Sh. Sariqov, O. Amanova (E. Sariqovning uslubiy tahriri ostida). O‘zbekiston davlati va huquqi asoslari, 8-sinf. «Huquq va Jamiyat» nashriyoti, Toshkent, 2019
29

Oila qonunchiligida voyaga yetmaganlarning huquq va majburiyatlari

Darslik: 164–168-betlar
MaqsadOila huquqi asoslarini, bola huquqlarini, ota-ona va farzandlarning burchlarini tushunish va yordam olish yo‘llarini bilish.
Yangi so‘zlar
oila huquqi · family lawvasiylik organi · guardianship authorityaliment · child supportzo‘ravonlik · violence
Tushuntirish

Oila huquqi nikoh, ota-onalik va qarindoshlik munosabatlarini tartibga soladi. Bola huquqlari BMT 1989-yilda qabul qilgan Bola huquqlari to‘g‘risidagi konvensiyada ham mustahkamlangan; O‘zbekiston bu konvensiya ishtirokchisi. Konvensiyaga ko‘ra 18 yoshga to‘lmagan har bir shaxs bola hisoblanadi. Bolaning oilada yashash va tarbiyalanish, ota-onasi bilan muloqot qilish, ismga, himoyaga va o‘z fikrini bildirishga huquqi bor; fikri uni bevosita qiziqtirgan masalalarda inobatga olinadi. Ota-ona farzandni tarbiyalash, sog‘lig‘i, ta’limi va rivojlanishi uchun g‘amxo‘rlik qilishga majbur, bu ularning huquqi va burchi. Mehnatga layoqatli voyaga yetgan farzandlar ota-onasiga g‘amxo‘rlik qilishi shart. Bolaning o‘z mulki bor: sovg‘a, meros, shaxsiy buyumlar va o‘z daromadi. Ota-onalar ajrashsa ham bola ikkalasi bilan aloqa qilish huquqini saqlaydi, aliment esa bolaning moddiy ta’minoti uchun to‘lanadi. Vasiylik va homiylik organi bola huquqlari buzilsa yordam beradi. Bolaga zo‘ravonlik yoki beparvo munosabat haqida bilgan kishi kattaga aytishi kerak; xavf bo‘lsa 102 yoki 103 ga, shuningdek bolalar ishonch telefoniga murojaat qilinadi. Hech kimning bolani urishga, haqorat qilishga yoki qo‘rqitishga haqqi yo‘q.

Namunalar
Bola yangi to‘garakka yozilishni xohlasa, ota-ona buni uning fikri va oila imkoniyatlarini hisobga olib hal qiladi; bola o‘z fikrini bildirishga haqli.
Ota-onasi ajrashgan bola onasi bilan yashaydi: otasi bilan uchrashish huquqi saqlanadi, otasi esa aliment to‘laydi.
Sinfda faoliyat

Savol-javob doirasi: «Mening huquqlarim va burchlarim oilada» – har bir o‘quvchi bitta huquq va bitta burchni aytadi.

Mashq
1
Bolaning oiladagi huquqlaridan uchtasini ayting.
2
Ota-ona farzand oldida qanday burchga ega?
3
Aliment nima?
4
Bolaga zo‘ravonlik bo‘layotganini bilsangiz nima qilasiz?