☰ Mundarija · Davlat va huquq asoslari

Fuqarolik jamiyati

Darslar 9 · 1 ta dars · O. Karimova, N. Ismatova, Sh. Sariqov, O. Amanova (E. Sariqovning uslubiy tahriri ostida). O‘zbekiston davlati va huquqi asoslari, 8-sinf. «Huquq va Jamiyat» nashriyoti, Toshkent, 2019
9

Fuqarolik jamiyati

Darslik: 48–52-betlar
MaqsadFuqarolik jamiyati tushunchasini, uning belgilarini va asosiy institutlarini tushuntirish hamda fuqaro jamiyat ishlarida qanday qatnasha olishini ko‘rsatish.
Yangi so‘zlar
fuqarolik jamiyati · civil societynodavlat notijorat tashkiloti · non-governmental non-profit organisationo‘zini-o‘zi boshqarish · self-governmentommaviy axborot vositalari · mass media
Tushuntirish

Fuqarolik jamiyati – o‘z huquq va burchlarini biladigan, axloqiy, huquqiy va siyosiy madaniyatga ega fuqarolar o‘zaro uyushib, o‘z ishlarining ko‘p qismini davlat tazyiqisiz, qonun doirasida o‘zlari boshqaradigan jamiyat. Uning belgilari: mulkchilikning turli shakllari va erkin tadbirkorlik, erkin mehnat va kasb tanlash, so‘z va axborot erkinligi, fikrlar xilma-xilligi, huquq ustuvorligi, inson huquqlarining kafolati va o‘zini-o‘zi boshqaruv organlari. Fuqarolik jamiyati institutlariga siyosiy partiyalar, kasaba uyushmalari, nodavlat notijorat tashkilotlari, jamg‘armalar, ommaviy axborot vositalari, milliy-madaniy markazlar va fuqarolarning o‘zini-o‘zi boshqarish organlari – mahalla kiradi. Bu institutlar bilan bir qatorda Inson huquqlari bo‘yicha vakil (ombudsman) kabi davlat institutlari ham fuqarolar huquqlarini himoya qilishga yordam beradi. Fuqarolik jamiyatida davlat va shaxs qonun oldida teng subyektlardir; davlat jamiyat nazoratida bo‘lishi kerak.

Namunalar
Mahalla fuqarolar yig‘ini – o‘zini-o‘zi boshqarish organi: u yashash joyidagi muammolarni (ko‘cha yoritilishi, yordamga muhtojlar, tadbirlar) muhokama qiladi. Bu davlat idorasi emas, fuqarolarning o‘z tashkiloti.
Ekologik jamg‘arma ko‘ngillilari daryo bo‘yini tozalashga chaqiradi. Bu nodavlat notijorat tashkiloti faoliyati: foyda emas, jamiyat manfaati maqsad. Voyaga yetmagan ko‘ngilli bo‘lsa, ota-onasining roziligi va kattalar nazorati bilan qatnashadi.
Sinfda faoliyat

«Men – fuqarolik jamiyatining a’zosiman»: har bir o‘quvchi sinfda yoki mahallada qila oladigan bitta foydali ishni (kitob yig‘ish, daraxt ekish, kichiklarga yordam) rejalashtiradi va kattalar bilan maslahatlashadi.

Mashq
1
Fuqarolik jamiyatining uchta belgisini ayting.
2
Fuqarolik jamiyati institutlariga misollar keltiring.
3
Mahalla nima uchun fuqarolarning o‘zini-o‘zi boshqarish organi hisoblanadi?
4
Nima uchun fuqarolik jamiyatida davlat jamiyat nazoratida bo‘lishi kerak?