ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Davlat va huquq asoslari

Huquq manbalari

Darslar 20 · 1 ta dars · O. Karimova, N. Ismatova, Sh. Sariqov, O. Amanova (E. Sariqovning uslubiy tahriri ostida). O‘zbekiston davlati va huquqi asoslari, 8-sinf. «Huquq va Jamiyat» nashriyoti, Toshkent, 2019
20

O‘zbekiston Respublikasining qonun manbalari

Darslik: 110–114-betlar
MaqsadHuquq manbalarini va ularning yuridik kuchi bo‘yicha tartibini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
huquq manbai · source of lawyuridik kuch · legal forcenormativ-huquqiy hujjat · normative legal actxalqaro shartnoma · international treaty
Tushuntirish

Huquq manbai – huquq normalari ifodalangan rasmiy shakl. O‘zbekistonda asosiy manba – normativ-huquqiy hujjatlar. Ular yuridik kuchi bo‘yicha tartiblanadi: eng yuqorida Konstitutsiya turadi, undan keyin konstitutsiyaviy qonunlar, qonunlar va kodekslar, Prezident farmon va qarorlari, Vazirlar Mahkamasi qarorlari, vazirlik va idoralar hujjatlari, mahalliy hokimiyat qarorlari keladi. Qoraqalpog‘iston Respublikasining o‘z Konstitutsiyasi va qonunlari bor, ular O‘zbekiston Konstitutsiyasiga zid bo‘lmasligi kerak. Pastdagi hujjat yuqoridagisiga zid bo‘la olmaydi. O‘zbekiston tan olgan xalqaro shartnomalar ham milliy huquq tizimining qismi sifatida qo‘llanadi. Odat va sud pretsedenti bizda asosiy manba emas. Hujjatlar rasmiy e’lon qilingach kuchga kiradi; ularni Lex.uz milliy ma’lumotlar bazasida o‘qish mumkin.

DarajaHujjat (yuridik kuchi bo‘yicha)
1Konstitutsiya
2Konstitutsiyaviy qonunlar
3Qonunlar va kodekslar
4Prezident farmon va qarorlari
5Vazirlar Mahkamasi qarorlari
6Vazirlik va idoralar hujjatlari
7Mahalliy hokimiyat qarorlari
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Stol o‘yinida uy qoidalari bo‘lishi mumkin, lekin musobaqada rasmiy qoidalar ustun turadi. Huquqda ham shunday: yuqori yuridik kuchga ega hujjat pastdagisidan ustun va ular o‘rtasida ziddiyat bo‘lsa, pastdagisi o‘zgartiriladi (o‘xshatish).

Kim ishlatadi

Huquqshunos hujjatlar ziddiyatini aniqlaydi, vazirlik xodimi buyruqni qonunga moslashtiradi, jurnalist qaysi hujjat qaysidan ustunligini tushuntiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Sevimli o‘yiningiz uchun «uy qoidasi» va «rasmiy qoida» namunasini o‘ylab toping. Ular to‘qnash kelsa, qaysi biri ustun bo‘lishi kerakligini yozing.

Namunalar
Agar vazirlik buyrug‘i qonunga zid bo‘lsa, qonun ustun turadi, buyruq esa o‘zgartirilishi yoki bekor qilinishi kerak.
Yangi qonun e’lon qilindi: u rasmiy e’lon qilingan kunidan yoki o‘zida ko‘rsatilgan sanadan kuchga kiradi, odatda orqaga qaytmaydi.
Sinfda faoliyat

«Narvon»: hujjat nomlari yozilgan kartochkalarni yuridik kuchi bo‘yicha yuqoridan pastga tering va nima uchun shunday joylashganini tushuntiring.

Mashq
1
Huquq manbai nima?
2
Eng yuqori yuridik kuchga ega hujjat qaysi?
3
Qonun bilan vazirlik buyrug‘i zid kelsa, qaysi biri ustun?
4
Hujjatlarni qayerdan o‘qish mumkin?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKuzatuv klubi uchun qizil chiroqHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →