Huquqbuzarlik
Huquqbuzarlik – huquq normalarini buzuvchi, aybli va qonunga xilof qilmish. Uning belgilari: ijtimoiy xavflilik yoki zararlilik, g‘ayriqonuniylik, aybdorlik (qasddan yoki ehtiyotsizlik oqibatida sodir etilishi) va qonunda jazolanishi. Huquqbuzarlikni aqli rasoligi joyida va qonunda belgilangan yoshga yetgan shaxs sodir etadi. Turlari: intizomiy (masalan, ishga sababsiz kelmaslik), fuqarolik-huquqiy (shartnomani buzib zarar yetkazish), ma’muriy (yo‘l harakati qoidasini buzish, mayda bezorilik) va jinoyat – eng xavfli turi. Jinoyat uchun jazo qonunda belgilangan. Huquqbuzarlik sodir etilganini aybsizlik prezumpsiyasiga ko‘ra faqat vakolatli organ yoki sud isbotlaydi; shu vaqtgacha shaxs aybdor deb hisoblanmaydi.
| Tur | Misol |
|---|---|
| Intizomiy | Ishga sababsiz kelmaslik |
| Fuqarolik-huquqiy | Shartnomani buzib zarar yetkazish |
| Ma’muriy | Yo‘l harakati qoidasini buzish, mayda bezorilik |
| Jinoyat – eng xavfli tur | Jazo qonunda belgilangan |
Bo‘ron to‘siqni sindirdi: bu huquqbuzarlik emas, chunki hech kim qonunga xilof ish qilmagan. Birov to‘siqni ataylab sindirsa, bu huquqbuzarlik bo‘lishi mumkin: bunda aybdor shaxs bor.
Huquqshunos hodisa huquqbuzarlik emasligini asoslaydi, sug‘urta xodimi tabiiy ofat va aybdor harakatni farqlaydi, sudya aybdorlikni aniqlaydi.
Ikki holatni o‘ylab toping: biri hech kimning aybisiz yuz bergan zararli hodisa, ikkinchisi shaxsning qasddan harakati. Farq nimadaligini bir jumlada yozing.
Tasniflash o‘yini: kartochkalardagi qilmishlarni intizomiy, fuqarolik, ma’muriy yoki jinoyat deb guruhlang va asoslang.