☰ Mundarija · Davlat va huquq asoslari

Huquqiy munosabatlar

Darslar 19 · 1 ta dars · O. Karimova, N. Ismatova, Sh. Sariqov, O. Amanova (E. Sariqovning uslubiy tahriri ostida). O‘zbekiston davlati va huquqi asoslari, 8-sinf. «Huquq va Jamiyat» nashriyoti, Toshkent, 2019
19

Huquqiy munosabatlar

Darslik: 105–109-betlar
MaqsadHuquqiy munosabat tushunchasini, elementlarini va huquqiy faktlarni misollar bilan tushuntirish.
Yangi so‘zlar
huquqiy munosabat · legal relationhuquq layoqati · legal capacitymuomala layoqati · capacity to acthuquqiy fakt · legal fact
Tushuntirish

Huquqiy munosabat – huquq normalari bilan tartibga solingan, tomonlarning o‘zaro huquq va burchlariga asoslangan ijtimoiy aloqadir. Uning uch elementi bor. Subyektlar – munosabat ishtirokchilari: fuqarolar, tashkilotlar, davlat organlari. Obyekt – tomonlarning harakati qaratilgan narsa: mol-mulk, xizmat, nomoddiy boyliklar. Mazmun – tomonlarning huquq va burchlari. Subyekt bo‘lish uchun huquq layoqati kerak: u har bir kishida tug‘ilgan paytdan boshlanadi. Muomala layoqati esa o‘z harakatlari bilan huquq olish va burchni zimmaga olish qobiliyati bo‘lib, to‘liq hajmda 18 yoshdan paydo bo‘ladi. Huquqiy munosabat huquqiy faktlar bilan vujudga keladi, o‘zgaradi yoki tugaydi: voqealar (tug‘ilish, vafot) va harakatlar (shartnoma tuzish, jinoyat qilish) shular jumlasidandir.

Namunalar
Kitob do‘konida sotuvchi va xaridor o‘rtasida: subyektlar – ikkalasi, obyekt – kitob, mazmun – sotuvchi kitobni berishi, xaridor pul to‘lashi.
Bola tug‘ilishi – huquqiy fakt (voqea): u bilan bolaning huquq layoqati, ota-onaning burchlari va aliment huquqi paydo bo‘ladi.
Sinfda faoliyat

Jadval to‘ldirish: «Velosiped sotib olish» holati uchun subyektlar, obyekt, mazmun va huquqiy faktni ajratib yozing.

Mashq
1
Huquqiy munosabatning uch elementi qaysilar?
2
Huquq layoqati qachon paydo bo‘ladi?
3
Muomala layoqati to‘liq qachon boshlanadi?
4
Voqea va harakatga bittadan huquqiy fakt misoli keltiring.