Huquqiy munosabatlar
Huquqiy munosabat – huquq normalari bilan tartibga solingan, tomonlarning o‘zaro huquq va burchlariga asoslangan ijtimoiy aloqadir. Uning uch elementi bor. Subyektlar – munosabat ishtirokchilari: fuqarolar, tashkilotlar, davlat organlari. Obyekt – tomonlarning harakati qaratilgan narsa: mol-mulk, xizmat, nomoddiy boyliklar. Mazmun – tomonlarning huquq va burchlari. Subyekt bo‘lish uchun huquq layoqati kerak: u har bir kishida tug‘ilgan paytdan boshlanadi. Muomala layoqati esa o‘z harakatlari bilan huquq olish va burchni zimmaga olish qobiliyati bo‘lib, to‘liq hajmda 18 yoshdan paydo bo‘ladi. Huquqiy munosabat huquqiy faktlar bilan vujudga keladi, o‘zgaradi yoki tugaydi: voqealar (tug‘ilish, vafot) va harakatlar (shartnoma tuzish, jinoyat qilish) shular jumlasidandir.
| Element | Nima |
|---|---|
| Subyektlar | Fuqarolar, tashkilotlar, davlat organlari |
| Obyekt | Mol-mulk, xizmat, nomoddiy boyliklar |
| Mazmun | Tomonlarning huquq va burchlari |
Maktab sport xonasidan to‘p olishda o‘quvchi daftarga yoziladi. Subyektlar: o‘quvchi va maktab; obyekt: to‘p; mazmun: foydalanish huquqi va qaytarish majburiyati; yuridik fakt: daftarga yozilgan qayd.
Kutubxonachi kitoblarni hisobga oladi, ijara beruvchi buyum holatini yozadi, bank xodimi kelishuvdagi huquq va majburiyatlarni qayd etadi.
Sinfdoshdan bir kunga biror narsa qarz olishni tasavvur qiling. Subyekt, obyekt, mazmun va yuridik faktni to‘rt qatorda yozing.
| Subyektlar | Obyekt | Mazmun |
|---|---|---|
| Sotuvchi va xaridor | Kitob | Sotuvchi kitobni beradi, xaridor pul to‘laydi |
Jadval to‘ldirish: «Velosiped sotib olish» holati uchun subyektlar, obyekt, mazmun va huquqiy faktni ajratib yozing.