Darslar 11 · 1 ta dars · O. Karimova, N. Ismatova, Sh. Sariqov, O. Amanova (E. Sariqovning uslubiy tahriri ostida). O‘zbekiston davlati va huquqi asoslari, 8-sinf. «Huquq va Jamiyat» nashriyoti, Toshkent, 2019
11
O‘zbekiston Respublikasida davlat boshqaruvi
Darslik: 60–64-betlar
MaqsadO‘zbekistonda davlat boshqaruvining asosiy tamoyillarini, hokimiyatlar bo‘linishini va organlar tizimini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
Konstitutsiya · Constitutionreferendum · referendumOliy Majlis · Oliy Majlis (parliament)mahalliy hokimiyat · local authorities
Tushuntirish
O‘zbekiston Konstitutsiyasi 1992-yil 8-dekabrda qabul qilingan; uning yangi tahriri 2023-yil 30-aprelda umumxalq referendumida ma’qullangan va 1-mayda kuchga kirgan. Unga ko‘ra davlat hokimiyatining yagona manbai – xalq. Xalq nomidan faqat Konstitutsiyada nazarda tutilgan organlar ish yuritadi, davlat hokimiyatini o‘zboshimchalik bilan egallash qonunga xilofdir. Davlat hokimiyati qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud hokimiyatlariga bo‘linadi; ular o‘zaro bog‘liq, lekin bir-biridan nisbatan mustaqil bo‘lib, bir-birini muvozanatda ushlaydi. Qonun chiqaruvchi hokimiyatni Oliy Majlis (Senat va Qonunchilik palatasi), ijro etuvchi hokimiyatni Vazirlar Mahkamasi va mahalliy hokimliklar, sud hokimiyatini sudlar amalga oshiradi; Prezident davlat boshlig‘i sifatida organlarning kelishilgan faoliyatini ta’minlaydi. Mahalliy darajada hokimliklar, xalq deputatlari kengashlari va fuqarolarning o‘zini-o‘zi boshqarish organlari – mahalla ishlaydi. Muhim masalalar referendumga qo‘yilishi mumkin.
Namunalar
Yangi qonun: Oliy Majlis qabul qiladi, Prezident imzolaydi, Vazirlar Mahkamasi va hokimliklar ijrosini ta’minlaydi, nizo bo‘lsa sud hal qiladi. Bu uch hokimiyatning ishlashiga misol.
Fuqaro uy ta’mirlash uchun ruxsat so‘rasa, unga tuman hokimligi (mahalliy ijro organi) yoki Davlat xizmatlari markazi orqali xizmat ko‘rsatiladi. Ko‘cha yoritilishi haqidagi taklifni esa tuman kengashi deputati (vakillik organi) yoki mahalla (fuqarolarning o‘zini-o‘zi boshqarish organi) orqali ko‘tarish mumkin.
Sinfda faoliyat
«Hokimiyat zanjiri»: guruhlar kichik kartochkalarga organlarni yozadi (Oliy Majlis, Prezident, Vazirlar Mahkamasi, sud, hokimlik, mahalla) va uchta ustunga: qonun chiqaradi / ijro etadi / sud qiladi joylashtiradi.
Mashq
1
Konstitutsiya qachon qabul qilingan va uning yangi tahriri qachon ma’qullangan?