O‘zbekiston Respublikasida davlat boshqaruvi
O‘zbekiston Konstitutsiyasi 1992-yil 8-dekabrda qabul qilingan; uning yangi tahriri 2023-yil 30-aprelda umumxalq referendumida ma’qullangan va 1-mayda kuchga kirgan. Unga ko‘ra davlat hokimiyatining yagona manbai – xalq. Xalq nomidan faqat Konstitutsiyada nazarda tutilgan organlar ish yuritadi, davlat hokimiyatini o‘zboshimchalik bilan egallash qonunga xilofdir. Davlat hokimiyati qonun chiqaruvchi, ijro etuvchi va sud hokimiyatlariga bo‘linadi; ular o‘zaro bog‘liq, lekin bir-biridan nisbatan mustaqil bo‘lib, bir-birini muvozanatda ushlaydi. Qonun chiqaruvchi hokimiyatni Oliy Majlis (Senat va Qonunchilik palatasi), ijro etuvchi hokimiyatni Vazirlar Mahkamasi va mahalliy hokimliklar, sud hokimiyatini sudlar amalga oshiradi; Prezident davlat boshlig‘i sifatida organlarning kelishilgan faoliyatini ta’minlaydi. Mahalliy darajada hokimliklar, xalq deputatlari kengashlari va fuqarolarning o‘zini-o‘zi boshqarish organlari – mahalla ishlaydi. Muhim masalalar referendumga qo‘yilishi mumkin.
| Hokimiyat | Organlar |
|---|---|
| Qonun chiqaruvchi | Oliy Majlis: Senat va Qonunchilik palatasi |
| Ijro etuvchi | Vazirlar Mahkamasi; Mahalliy hokimliklar |
| Sud | Sudlar |
Qonun qabul qilish → Oliy Majlis
Qonun chiqaruvchi hokimiyat: Senat + Qonunchilik palatasi
Hokimiyat tarmoqlari bir-birini cheklab turadi va bir-birining ishiga aralashmaydi
Maktabda qoidalarni o‘quvchilar kengashi taklif qiladi, direktor ularni amalga oshiradi, nizoni esa alohida komissiya ko‘radi. Bir kishi hamma ishni qilmasa, xatolar kamayadi: bu hokimiyat bo‘linishi g‘oyasiga o‘xshash (faqat o‘xshatish).
Konstitutsiyaviy huquq o‘qituvchisi organlarning vakolat chegaralarini tushuntiradi, davlat xizmatchisi o‘z doirasidagi ishlarni bajaradi, tadqiqotchi boshqaruv tizimlarini taqqoslaydi.
Sinf ishini uch rolga bo‘ling: qoida taklif qiluvchi, bajarishni nazorat qiluvchi va nizoni hal qiluvchi. Nega bir kishi hamma rolni olmagani yaxshi, o‘ylab yozing.
«Hokimiyat zanjiri»: guruhlar kichik kartochkalarga organlarni yozadi (Oliy Majlis, Prezident, Vazirlar Mahkamasi, sud, hokimlik, mahalla) va uchta ustunga: qonun chiqaradi / ijro etadi / sud qiladi joylashtiradi.