ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Adabiyot

Navoiy qit’alari va g‘azal-qit’a nazariyasi

Darslar 22–23 · 2 ta dars · S. Olim, S. Ahmedov, R. Qo‘chqorov. Adabiyot, 8-sinf: darslik-majmua, 1- va 2-qism. «G‘afur G‘ulom» nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2014 (qayta ishlangan uchinchi nashr)
22

Navoiy qit’alari

Darslik: 1-qism, 133–137-betlar
MaqsadNavoiyning qit’alarini o‘qib, ularning g‘oyasini, nasriy sarlavhalar vazifasini va bugungi ahamiyatini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
qit‘a · qit‘a (a short didactic lyric poem)nasriy sarlavha · prose headingkamol · perfection, maturityshukr · gratitude
Tushuntirish

Navoiy «Xazoyin ul-maoniy»ga kiritgan har bir qit’asiga nasrda sarlavha qo‘ygan; sarlavha qit’aning asosiy fikrini ochib, o‘quvchini she’rga tayyorlaydi. Birinchi qit’a (G‘aroyib us-sig‘ar, 10-qit’a) «Kamol et kasb» deb boshlanadi: shoir o‘quvchini kamolga yetishni o‘ziga kasb qilib olishga chorlaydi. Dunyodan kamolga yetmay o‘tish hammomga kirib, chala yuvinib chiqishga o‘xshatiladi. Ba’zilar «kamol et kasb» so‘zlarini «kasb o‘rgan» deb tushunadi, aslida esa «kamolga yetishni o‘zingga kasb qilib ol» deyilyapti. Ikkinchi qit’a (Badoye’ ul-vasat, 41-qit’a) shukr haqida: kavushi yo‘q odam yurish uchun oyog‘i borligiga shukr qilsin, chunki yurishga oyog‘i yo‘q kishilar ham bor. Bu «mingni ko‘rib fikr qil, birni ko‘rib shukr qil» maqolidagi fikrga yaqin, lekin Navoiyning qiyosi ayniqsa ta’sirchan. Ikkala qit’a ham bugun uchun dolzarb: biri barkamol avlod tarbiyasini, ikkinchisi shukronalik va ahillikni eslatadi. Darslikda mustaqil o‘qish uchun yana beshta qit’a berilgan: oltin-kumushga hirs haqida, devonda muhr bosish haqida, yuqori o‘ringa talashuvchilar haqida, yaxshi va yomon qilmish haqida va Ali (r.a.) so‘zining tarjimasi haqida.

Qit’aDevonG‘oya
«Kamol et kasb»G‘aroyib us-sig‘ar, 10kamolga yetishni o‘zingga kasb qil
Shukr haqidaBadoye’ ul-vasat, 41bor narsaga shukr qil
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinf devoriy gazetasida bitta qisqa maslahat turgan bo‘lsa, yonidan o‘tganlar ham uni o‘qib, eslab qoladi. Uzun maqola esa o‘qilmay qolishi mumkin. Qisqa she’riy maslahat shu sababli asrlar davomida yodlangan.

Kim ishlatadi

Hikmat to‘plovchilar, o‘qituvchilar va hayotiy maslahat yozuvchilari qisqa va ta’sirli shakldan foydalanadi.

Bugun sinab ko‘ring

Bir eski maslahatni toping va uni bugungi hayotga mos bir misol bilan yozing.

Namunalar
Misol: «Kamol et kasb» qit’asining qurilishi: birinchi bayt – da’vat (kamolga intil), ikkinchi bayt – hayotiy misol (hammom). Birinchi bayt fikr, ikkinchisi uning isboti.
Misol: shukr qit’asidagi qiyos – kavushi bo‘lmagan odam bilan yurolmaydigan odam. Qiyos shu qadar yorqinki, o‘quvchi o‘z kamchiligini boshqalarning og‘ir ahvoli yonida kichikroq ko‘radi.
Sinfda faoliyat

Ikki qit’aning har biri uchun o‘z so‘zlaringiz bilan bitta maslahat yozing va uni hozirgi hayotdan bir misol bilan tasdiqlang.

Mashq
1
Navoiy qit’alariga nasriy sarlavha nima uchun qo‘ygan?
2
«Kamol et kasb» qit’asida dunyodan kamolga yetmay o‘tish nimaga o‘xshatilgan?
3
Shukr qit’asida shoir nimani nimaga qiyoslagan?
4
Nima uchun shukr haqidagi qit’a bugun ham zarur?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliMuzlash signalizatsiyasi: 3 volt, to‘rt elementHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →