☰ Mundarija · Adabiyot

Maqsud Shayxzoda va «Mirzo Ulug‘bek» (I)

Darslar 30–31 · 2 ta dars · S. Olim, S. Ahmedov, R. Qo‘chqorov. Adabiyot, 8-sinf: darslik-majmua, 1- va 2-qism. «G‘afur G‘ulom» nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2014 (qayta ishlangan uchinchi nashr)
30

Maqsud Shayxzoda

Darslik: 2-qism, 3–5-betlar
MaqsadMaqsud Shayxzodaning hayot yo‘li, janrlari va ilmiy hamda tarjimonlik faoliyatini bilish.
Yangi so‘zlar
tarixiy fojia · historical tragedydoston · long narrative poemnavoiyshunoslik · Navoi studiestarjimon · translator
Tushuntirish

Maqsud Shayxzoda 1908-yilda Ozarbayjonning Agdash (Oqtosh) shahrida shifokor oilasida tug‘ilgan. O‘rta ma’lumotni o‘z shahrida olgach, Boku Oliy pedagogika institutida sirtdan o‘qigan va maktabda o‘qituvchi bo‘lgan. 1927-yilda qamoqqa olinib, 1928-yil fevralida Toshkentga yuborilgan; keyin gazeta-jurnallarda ishlagan, Til va adabiyot institutida ilmiy xodim, 1938-yildan Toshkent pedagogika institutida o‘zbek mumtoz adabiyoti dotsenti bo‘lgan. Asarlarini 1929-yildan e’lon qila boshlagan; 30-yillarda «Loyiq soqchi», «Jumhuriyat», «Yangi devon» kabi to‘plamlari chiqqan. Urush yillarida «Kurash nechun», «Jang va qo‘shiq» to‘plamlarida fashizmga qarshi kurashga va xalq ruhini ko‘tarishga chaqirgan; 1944-yilda «Jaloliddin Manguberdi» dramasini yozgan: unda Xorazm shohi mo‘g‘ul bosqinchilariga qarshi Vatan ozodligi uchun kurashadi. Urushdan keyin ham u nohaq qatag‘onga uchragan, ammo «Zamon torlari», «Chorak asr devoni» kabi to‘plamlarini nashr ettirgan. 1958-yilda «Toshkentnoma» dostonini yozgan. Shuningdek, «Ovchi qissasi», «Iskandar Zulqarnayn» kabi dostonlari bor. Navoiy ijodini o‘rganishga bag‘ishlangan tadqiqotlari navoiyshunoslikni yangi bosqichga olib chiqqan; u Rustaveli, Shekspir, Pushkin, Lermontov, Nizomiy, Fuzuliy va boshqalarni o‘zbekchaga tarjima qilgan. Shayxzoda 1967-yilda vafot etgan.

Namunalar
Misol: Shayxzodaning tug‘ilgan yeri – Ozarbayjon, ijodiy kamolot topgan yeri – O‘zbekiston; shu sabab u ikki xalq uchun ardoqli. Tarjimalari ham ikki madaniyatni bog‘lagan.
Misol: «Jaloliddin Manguberdi» dramasida Xorazm shohi mo‘g‘ul bosqiniga qarshi kurashadi; bu mavzu urush yillari kishilarning jasoratini oshirgan. Rolni Shukur Burhonov ijro etgan.
Sinfda faoliyat

Shayxzoda ijodini to‘rt yo‘nalishga ajrating (she’r, doston, drama, ilm-tarjima) va har biriga o‘zingiz bir asar nomi qo‘shib, jadval to‘ldiring.

Mashq
1
Shayxzoda qayerda va qachon tug‘ilgan?
2
Urush yillarida u qanday tarixiy drama yozgan?
3
Shayxzodaning ilmiy faoliyati nimalarda ko‘rinadi?
4
Nima uchun Shayxzodani ikki xalq e’zozlaydi?