«Mirzo Ulug‘bek» fojiasi: pistirma va vasiyat
Qishloqdagi sahna kuz oqshomida, Ota Murodning hovlisida bo‘ladi. Ulug‘bek hovlidan chiqmoqchi bo‘lsa, har tomonda nayzali sipohlar pistirmada turganini ko‘radi va Abdullatifning qo‘rqoqligi oshkor ekanini aytadi. Pistirmaga Abdullatifning mahrami Abbos boshchilik qiladi: u otasining o‘limi uchun qasos olish niyatida va Ulug‘bekni javobgar deb bildiruvchi shar’iy hukmni ko‘rsatadi. Ulug‘bek unga ishonmaydi: Abbosning otasi qilmishi uchun shahardan surgun eng yengil jazo bo‘lgan, deydi. Qilich olmaslikka qasam ichgan Ulug‘bek bu safar bobosining merosi bo‘lgan qilichdan foydalanishga majbur bo‘ladi, lekin fonus urib tushirilgach, qorong‘ida dushmanlar uni yaralab, bog‘lab qo‘yishadi. Vasiyatida u mol-mulk emas, kitoblari va jadvallarini meros qoldirishini, ularni zamon yo‘q qila olmasligini va vorislari Vatan ahli ekanini aytadi. Sodiq navkari Berdiyor bir daqiqa kech keladi va Abbosni jazolaydi. Ulug‘bek bulutlar orasidan chiqqan to‘lin oyni ko‘rib, yulduzlar, do‘stlar, Firuza va insonlar bilan xayrlashadi; Abdurazzoqdan voqealarni batafsil yozishni so‘raydi va vafot etadi. Ellik yil zindonda yotgan Piri Zindoniy esa birinchi marta yig‘laydi. Darslikning tahlili shuni ko‘rsatadiki, fojia o‘lim bilan tugasa ham, o‘quvchi tushkunlikka tushmaydi: buyuk olimning ishi davom etadi, Abdullatif kabi padarkush g‘alamislarning umri esa qisqa.
Sahnadagi voqealarni ketma-ketlikda sakkizta qadamga ajrating (pistirma, qasos da’vosi, qarshilik, qorong‘ilik, vasiyat, Berdiyor, xayrlashuv, Piri Zindoniy) va har biriga bir jumla yozing.