ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Adabiyot

Navoiy hayoti va «Qilg‘il» g‘azali

Darslar 18–19 · 2 ta dars · S. Olim, S. Ahmedov, R. Qo‘chqorov. Adabiyot, 8-sinf: darslik-majmua, 1- va 2-qism. «G‘afur G‘ulom» nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2014 (qayta ishlangan uchinchi nashr)
18

Alisher Navoiy

Darslik: 1-qism, 98–101-betlar
MaqsadAlisher Navoiyning hayot yo‘li, asosiy sanalari va lirik merosi (devonlari)ning tuzilishini bilish.
Yangi so‘zlar
devon · divan (a collected volume of a poet’s lyrics)debocha · prefacetaxallus · pen namemuqarrabi shohiy · the king’s closest person (a court title)
Tushuntirish

Alisher Navoiy 1441-yil 9-fevralda Hirotda, saroy amirlaridan G‘iyosiddin Kichkina xonadonida tug‘ilgan. Yoshligida Attorning «Mantiq ut-tayr» dostonini yaxshi ko‘rib o‘qigan; ota-onasi uni qo‘rqib yashirgan, lekin shoir kitobni yodlab olgan edi. 1466–1469-yillarda Samarqand madrasalarida o‘qigan. 1469-yilda do‘sti Husayn Boyqaro Hirot taxtini egallagach, uni yoniga chaqirgan; Navoiy saroyda yuqori lavozimlarda xizmat qilgan va «muqarrabi shohiy» martabasini olgan. Besh dostondan iborat «Xamsa» 1483–1485-yillarda yaratilgan. Navoiy 1501-yil 3-yanvarda Hirotda vafot etgan. Uning lirikasi sakkiz devonga jamlangan: yettitasi turkiy, bittasi, «Devoni Foniy», forsiy (unda «Foniy» taxallusi qo‘llangan, 554 g‘azal bor). 1491–92-yildan boshlab turkiy she’rlarini to‘rt devondan iborat «Xazoyin ul-maoniy»ga yig‘a boshlagan; unda 16 lirik janr bor, har devonda 650 tadan, jami 2600 g‘azal. Devonlar nomi umrning to‘rt davriga ishora qiladi: «G‘aroyib us-sig‘ar», «Navodir ush-shabob», «Badoye’ ul-vasat», «Favoyid ul-kibar». Ikki tildagi g‘azallar soni jami 3154 ta.

Samarqandda o‘qidi1441Hirotda tug‘ildi1469Husayn Boyqaro chaqirdi1483–85«Xamsa»1491–92«Xazoyin ul-maoniy»1501vafot etdi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Voqealar ketma-ketligini bilish uchun vaqt chizig‘i chizasiz. Muhim yillarni tartiblagan kishi tarixni ham, shaxs hayotini ham osonroq tushunadi.

Kim ishlatadi

Tarixchilar, biograflar va o‘qituvchilar vaqt chizig‘i bilan ishlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Bu yilgi maktab voqealaridan beshtasini oylar bo‘yicha tartiblab chizing.

Namunalar
Misol: Navoiyning birinchi o‘z devoni «Badoyi‘ ul-bidoya» taxminan 1472–1476-yillarda Husayn Boyqaroning iltimosi bilan tuzilgan va oldiga shoir «Debocha» yozgan. Ikkinchi devon – «Navodir un-nihoya» 1486-yilda tuzilgan.
G‘aroyibus-sig‘arNavodirush-shabobBadoye’ul-vasatFavoyidul-kibarXazoyinul-maoniy
Misol: «Xazoyin ul-maoniy» devonlari shoir hayotining to‘rt fasliga qiyoslangan: bolalik – bahor, yigitlik – yoz, o‘rta yosh va qarilik – keyingi pallalar. Lekin har devonga o‘sha yoshda yozilgan she’rlar kiritilgan deb tushunmaslik kerak, chunki bunda ramziylik ham bor.
Sinfda faoliyat

Navoiyning hayotidagi to‘rt sanani (1441, 1469, 1483–1485, 1501) va ularning ma’nosini bitta jadvalga yozing. Qo‘shimcha ravishda devonlar tartibini o‘z so‘zingiz bilan tushuntiring.

Mashq
1
Navoiy qachon va qayerda tug‘ilgan?
2
«Xazoyin ul-maoniy» nechta devondan iborat va jami nechta g‘azal bor?
3
«Devoni Foniy» qaysi tilda va unda nechta g‘azal bor?
4
Nima uchun devonlarning nomini yoshga to‘g‘ridan-to‘g‘ri bog‘lab bo‘lmaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliRobot uchun yorug‘lik datchigiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →