ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Adabiyot

Yusuf Xos Hojib va «Qutadg‘u bilig»

Darslar 7–8 · 2 ta dars · S. Olim, S. Ahmedov, R. Qo‘chqorov. Adabiyot, 8-sinf: darslik-majmua, 1- va 2-qism. «G‘afur G‘ulom» nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2014 (qayta ishlangan uchinchi nashr)
7

Yusuf Xos Hojib Bolosog‘uniy

Darslik: 1-qism, 42–45-betlar
MaqsadYusuf Xos Hojibning hayoti, «Qutadg‘u bilig»ning yozilishi, nusxalari, vazni va to‘rt bosh qahramonini bilish.
Yangi so‘zlar
masnaviy · masnavi (couplets each with its own rhyme)mutaqorib · mutaqorib (an aruz meter)nusxa · manuscript copytimsol · symbol, emblem
Tushuntirish

Yusuf Xos Hojib XI asrda yashagan, turkiy tilda yozgan shoir. Yusuf – uning asl ismi, «xos hojib» (eshik og‘asi) esa dostoni uchun berilgan rasmiy lavozim bo‘lib, u buni taxallus qilib olgan; Bolosog‘unda tug‘ilgani uchun Bolosog‘uniy deyiladi. U «Qutadg‘u bilig»ni hijriy 462 (milodiy 1069–1070) yilda Koshg‘arda tugatib, hukmdor Tavg‘achxon Ulug‘ Bug‘ra Qoraxonga taqdim etgan; asar 6409 baytdan iborat va ellik yoshlarda yozilgan. Doston masnaviy shaklida, aruzning mutaqorib vaznida bitilgan. Uning uch nusxasi saqlangan: Vena (Hirotda 1439-yilda ko‘chirilgan), Qohira (1896-yilda topilgan) va Namangan nusxasi, uni 1924-yilda Abdurauf Fitrat qo‘lga kiritgan. Dostonning to‘rt qahramoni timsoldir: hukmdor Kuntug‘di – adolat, vazir Oyto‘ldi – baxt, vazirning o‘g‘li O‘gdulmish – aql, vazirning qarindoshi O‘zg‘urmish – qanoat va sog‘lik.

1069–70«Qutadg‘u bilig» tugatildi1439Vena nusxasi ko‘chirildi1896Qohira nusxasi topildi1924Namangan nusxasi – Fitrat
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Eski kitoblar asrlar o‘tib ham o‘qiladi, chunki ularda odamlar uchun muhim maslahatlar bor. Muallif haqidagi ma’lumot kitobni chuqurroq tushunishga yordam beradi.

Kim ishlatadi

Tarixchilar, kutubxonachilar va tadqiqotchilar eski kitoblarni va ularning mualliflarini o‘rganadi.

Bugun sinab ko‘ring

Darslikdan yoki o‘qituvchingizdan bitta eski mashhur kitobning nomini bilib oling va u haqida bir gap yozing.

Namunalar
Misol: «qut» – baxt, «bilig» – bilim. Shuning uchun asarni «Baxtga eltuvchi bilim» deb tarjima qilish mumkin; Fitrat «Baxtliklanish bilimi» deb o‘girgan.
Misol: Kuntug‘di nomi «chiqqan quyosh», Oyto‘ldi – «to‘lgan oy», O‘gdulmish – «aqlga to‘lgan», O‘zg‘urmish – «uyg‘ongan» degani. Ismlarning o‘zi ramziy ma’no ko‘taradi.
Sinfda faoliyat

Jadval tuzing: qahramon – lavozimi – timsoli. To‘rt qahramonni yozib, hech biriga qarab ko‘chirmay to‘ldirishga urinib ko‘ring.

Mashq
1
«Qutadg‘u bilig» qachon va qayerda tugallangan?
2
Dostonning qanday uchta nusxasi bor?
3
O‘gdulmish va Kuntug‘di qaysi tushunchalarni ifodalaydi?
4
Nima uchun bu asar badiiy doston bo‘lsa-da, didaktik ruhda deyiladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliUstozlar uchun chaqmoq o‘lchagichiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →