Darslar 7–8 · 2 ta dars · S. Olim, S. Ahmedov, R. Qo‘chqorov. Adabiyot, 8-sinf: darslik-majmua, 1- va 2-qism. «G‘afur G‘ulom» nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2014 (qayta ishlangan uchinchi nashr)
7
Yusuf Xos Hojib Bolosog‘uniy
Darslik: 1-qism, 42–45-betlar
MaqsadYusuf Xos Hojibning hayoti, «Qutadg‘u bilig»ning yozilishi, nusxalari, vazni va to‘rt bosh qahramonini bilish.
Yangi so‘zlar
masnaviy · masnavi (couplets each with its own rhyme)mutaqorib · mutaqorib (an aruz meter)nusxa · manuscript copytimsol · symbol, emblem
Tushuntirish
Yusuf Xos Hojib XI asrda yashagan, turkiy tilda yozgan shoir. Yusuf – uning asl ismi, «xos hojib» (eshik og‘asi) esa dostoni uchun berilgan rasmiy lavozim bo‘lib, u buni taxallus qilib olgan; Bolosog‘unda tug‘ilgani uchun Bolosog‘uniy deyiladi. U «Qutadg‘u bilig»ni hijriy 462 (milodiy 1069–1070) yilda Koshg‘arda tugatib, hukmdor Tavg‘achxon Ulug‘ Bug‘ra Qoraxonga taqdim etgan; asar 6409 baytdan iborat va ellik yoshlarda yozilgan. Doston masnaviy shaklida, aruzning mutaqorib vaznida bitilgan. Uning uch nusxasi saqlangan: Vena (Hirotda 1439-yilda ko‘chirilgan), Qohira (1896-yilda topilgan) va Namangan nusxasi, uni 1924-yilda Abdurauf Fitrat qo‘lga kiritgan. Dostonning to‘rt qahramoni timsoldir: hukmdor Kuntug‘di – adolat, vazir Oyto‘ldi – baxt, vazirning o‘g‘li O‘gdulmish – aql, vazirning qarindoshi O‘zg‘urmish – qanoat va sog‘lik.
Namunalar
Misol: «qut» – baxt, «bilig» – bilim. Shuning uchun asarni «Baxtga eltuvchi bilim» deb tarjima qilish mumkin; Fitrat «Baxtliklanish bilimi» deb o‘girgan.