ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Adabiyot

Irsoli masal va qofiya

Darslar 14–15 · 2 ta dars · S. Olim, S. Ahmedov, R. Qo‘chqorov. Adabiyot, 8-sinf: darslik-majmua, 1- va 2-qism. «G‘afur G‘ulom» nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2014 (qayta ishlangan uchinchi nashr)
14

Irsoli masal

Darslik: 1-qism, 90-bet
MaqsadIrsoli masal san’atining mohiyatini, uning xalq og‘zaki ijodi bilan aloqasini va Lutfiy ijodidagi o‘rnini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
irsoli masal · irsoli masal (quoting a proverb in verse)zarb ul-masal · old term for a proverbmaqol · proverbfrazeologizm · phraseological unit
Tushuntirish

Irsoli masal – she’r yoki nutqda xalq orasida mashhur maqol, matal, ibora yoki hikmatli so‘zni keltirib, fikrni kuchaytirish san’ati. «Irsol» – keltirish, «masal» – misol, maqol degani. Eski o‘zbek tilida maqol va iboralar «zarb ul-masal» deyilgan, hozirgi tilshunoslikda esa ularni frazeologizmlar deb atashadi. Bu san’at «Qutadg‘u bilig» va «Hibat ul-haqoyiq» kabi eng qadimgi yozma asarlarda ham uchraydi, ammo Lutfiy ijodida ayniqsa ko‘p. Darslikka ko‘ra, uning «Ayoqingg‘a tushar har lahza gisu...» g‘azalidagi besh bayt to‘liq shu san’at asosida yozilgan: har baytning ikkinchi misrasida maqol keladi va birinchi misradagi fikrni tasdiqlaydi. Shunda shoir o‘z fikrini ikki marta mustahkamlagan bo‘ladi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Gapirganda «bir o‘lchab, ikki kes» kabi qisqa ibora fikrni kuchaytiradi. She’rdagi bunday maqolsimon so‘zlar shunday ishlaydi.

Kim ishlatadi

Notiqlar, yozuvchilar va o‘qituvchilar fikrni kuchaytirish uchun maqol va hikmatlardan foydalanadi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugun kimgadir maslahat bergan yoki eshitgan bo‘lsangiz, uni tasdiqlaydigan mos maqolni eslang.

Namunalar
Misol: oddiy gapda ham shunday: «Dars tayyorlashga erinma, axir oz-oz o‘rganib dono bo‘lur». Birinchi qism fikr, ikkinchisi – ma’lum maqol bilan tasdiq.
Misol: Lutfiy g‘azalida tuzilish shunday: har baytda birinchi misra shoirning fikri, ikkinchi misra esa tayyor maqol. Beshta bayt – beshta maqol.
Sinfda faoliyat

Beshta maqol yozing va har biri bilan o‘z fikringizni tasdiqlaydigan ikki qatorli gap tuzing: birinchi qator fikr, ikkinchisi maqol.

Mashq
1
Irsoli masal nima?
2
Eski o‘zbek tilida maqol va iboralar qanday atalgan?
3
Lutfiyning «Ayoqingg‘a tushar...» g‘azalida maqol qayerda keladi?
4
Nima uchun irsoli masal fikrni kuchaytiradi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKutubxona chirog‘i boshqargichiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →