ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Adabiyot

Nodira va uning g‘azallari

Darslar 24–25 · 2 ta dars · S. Olim, S. Ahmedov, R. Qo‘chqorov. Adabiyot, 8-sinf: darslik-majmua, 1- va 2-qism. «G‘afur G‘ulom» nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2014 (qayta ishlangan uchinchi nashr)
24

Nodira

Darslik: 1-qism, 143–146-betlar
MaqsadNodiraning hayot yo‘li, taxalluslari, ijodiga xos jihatlari va merosini bilish.
Yangi so‘zlar
taxallus · pen namezullisonayn · bilingual (writing in two languages)musammat · stanza poemhijron · separation
Tushuntirish

Nodira 1792-yilda Andijonda tug‘ilgan; asl ismi Mohlaroyim, Nodira esa adabiy taxallusi. U o‘zbekcha she’rlarini «Nodira» va «Komila» taxalluslari bilan, fors-tojikcha asarlarini «Maknuna» taxallusi bilan yozgan, ya’ni zullisonayn shoira. Otasi Andijon hokimi Rahmonqul otaliq edi. 1807-yilda Qo‘qon xoni Olimxon ukasi Umarxonni Mohlaroyimga uylantirdi. Umarxon Marg‘ilon begi bo‘ldi, 1810-yilda Olimxon qatl etilgach taxtga o‘tirdi; Nodira umrining qolgan qismini Qo‘qon saroyida o‘tkazdi. Umarxon Amiriy taxallusi bilan she’r yozgan shoir edi. Nodira 30 yoshida umr yo‘ldoshidan ayrildi, shu sabab hijron motivi uning ijodining asosiy yo‘nalishiga aylandi. Darslikka ko‘ra, shoiralar g‘azalida yor obrazi umumlashadi: ma’shuqa emas, ma’shuq (Alloh) ko‘zda tutiladi, shuning uchun yorning sochi-belini sanamaydi. 1842-yilda Buxoro amiri Nasrulloxon Qo‘qonni bosib olgach, Nodira, o‘g‘illari va nevaralari qatl etilgan. Nodiradan ikki devon qolgan: turkiy devonida 189 g‘azal bor, forsiy she’rlari «Devoni Maknuna»da. Uning «Firoqnoma» musammati ajoyib namuna hisoblanadi. Furqat ba’zi she’rlarini Nodira g‘azallariga nazira tarzida yozgan.

1792Andijonda tug‘ildi1807Umarxonga turmushga chiqdi1810Umarxon taxtga o‘tirdi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Ba’zi odamlar ijodda boshqa ism ishlatadi: sahnada yoki kitob muqovasida. Taxallus ijodkorning o‘z yo‘nalishini ko‘rsatishi mumkin.

Kim ishlatadi

Yozuvchilar, aktyorlar va musiqachilar ijodiy nom tanlashi mumkin.

Bugun sinab ko‘ring

O‘zingiz uchun xayoliy ijodiy nom o‘ylang va nima uchun shuni tanlaganingizni bir gapda yozing.

Namunalar
Misol: Nodira «ikki tilda» ijod qilgani uchun uch taxallusga ega: o‘zbekcha she’rda Nodira va Komila, fors-tojikchada Maknuna. Taxallus tilga qarab tanlangan.
Misol: Nodira va Zulfiya taqdirida o‘xshashlik bor: Nodira 30 yoshida, Zulfiya 29 yoshida umr yo‘ldoshidan ayrilgan, ikkovining she’riyatida ham ayriliq mavzusi ko‘p uchraydi.
Sinfda faoliyat

Nodiraning hayotidagi 1792, 1807, 1810 va 1842-yillarni vaqt chizig‘iga qo‘ying va har biriga bir jumla yozing.

Mashq
1
Nodiraning asl ismi va taxalluslari qanday?
2
Nodira kimning rafiqasi edi va u qanday shoir bo‘lgan?
3
Nodiradan qancha devon qolgan va ularda nima bor?
4
Nima uchun shoiralar g‘azalida yorning sochi, beli kabi belgilar kam sanaladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQo‘lda aylantiriladigan Yangi yil yulduziHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →