Nodira va uning g‘azallari

Nodira 1792-yilda Andijonda tug‘ilgan; asl ismi Mohlaroyim, Nodira esa adabiy taxallusi. U o‘zbekcha she’rlarini «Nodira» va «Komila» taxalluslari bilan, fors-tojikcha asarlarini «Maknuna» taxallusi bilan yozgan, ya’ni zullisonayn shoira. Otasi Andijon hokimi Rahmonqul otaliq edi. 1807-yilda Qo‘qon xoni Olimxon ukasi Umarxonni Mohlaroyimga uylantirdi. Umarxon Marg‘ilon begi bo‘ldi, 1810-yilda Olimxon qatl etilgach taxtga o‘tirdi; Nodira umrining qolgan qismini Qo‘qon saroyida o‘tkazdi. Umarxon Amiriy taxallusi bilan she’r yozgan shoir edi. Nodira 30 yoshida umr yo‘ldoshidan ayrildi, shu sabab hijron motivi uning ijodining asosiy yo‘nalishiga aylandi. Darslikka ko‘ra, shoiralar g‘azalida yor obrazi umumlashadi: ma’shuqa emas, ma’shuq (Alloh) ko‘zda tutiladi, shuning uchun yorning sochi-belini sanamaydi. 1842-yilda Buxoro amiri Nasrulloxon Qo‘qonni bosib olgach, Nodira, o‘g‘illari va nevaralari qatl etilgan. Nodiradan ikki devon qolgan: turkiy devonida 189 g‘azal bor, forsiy she’rlari «Devoni Maknuna»da. Uning «Firoqnoma» musammati ajoyib namuna hisoblanadi. Furqat ba’zi she’rlarini Nodira g‘azallariga nazira tarzida yozgan.