ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Adabiyot

«Monolog» she’ri

Darslar 36 · 1 ta dars · S. Olim, S. Ahmedov, R. Qo‘chqorov. Adabiyot, 8-sinf: darslik-majmua, 1- va 2-qism. «G‘afur G‘ulom» nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2014 (qayta ishlangan uchinchi nashr)
36

«Monolog»

Darslik: 2-qism, 37–40-betlar
MaqsadUsmon Nosirning «Monolog» she’ri mazmunini, lirik qahramon holatini va asosiy g‘oyasini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
monolog · monologue (speech of one person)muhabbat · loveqarshilik · resistancexiyonat · betrayal
Tushuntirish

«Monolog» 1933-yilda yozilgan. Sarlavha bir kishining o‘z-o‘ziga yoki hammaga qaratilgan nutqini bildiradi. She’rning boshida lirik qahramon sevgi haqida gapiradi: uning shirin tilidan kim tatib ko‘rmagan, uning dardi kimning yuragini yaralamagan? Keyin u sevgi azobini bilgan mashhur shoirlar va adabiy qahramonlarni eslaydi: Petrarka (XIV asr italyan shoiri), Sapfo (qadimgi yunon shoirasi), Tasso (XVI asr italyan shoiri), Dante va Beatriche, Hamlet va Ofeliya, Otello va Dezdemona. Ularning hammasi sevgidan azob chekkan; agar xiyonat bo‘lmasa va fojia yurakni ezmasa, Shekspirga ehtiyoj qolmas edi, deydi shoir. Shundan so‘ng ohang o‘zgaradi: u «qanday qabohat» deb qiynaladi va muhabbatga «qarshi turmasdan bo‘lmaydi», deydi. Darslik ta’kidlaydiki, shoir sevgining o‘ziga emas, odamning nozik tuyg‘ularini xor qilgan davrga qarshi chiqmoqda: davr insonning faqat o‘zini emas, uning his-tuyg‘ularini ham xarob qilyapti, shu sabab bu gina emas, qarshilik. Shoir bu masala murakkab ekanini, gunohkorni topish oson emasligini tushunadi (darslikda Kumushbibi fojiasida kimni ayblash mumkinligi so‘raladi). Oxirida u o‘z zimmasiga katta ish olganini, uni tamomlay olmasligi ham mumkinligini aytadi. She’r muhabbat mavzusini yangi nuqtayi nazardan yoritgan, shu sabab hozirgacha yoshlar tomonidan esda saqlanadi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Ko‘pchilik o‘zi bilan gaplashadi: nima qilishni o‘ylaydi, o‘zini tinchlantiradi. Monolog shu ichki so‘zni ovoz chiqarib aytishdir.

Kim ishlatadi

Aktyorlar, nutq mashqchilari va yozuvchilar monologdan ichki dunyoni ko‘rsatish uchun foydalanadi.

Bugun sinab ko‘ring

Bir daqiqa o‘zingizga ovoz chiqarib bugun nimani o‘rganganingizni ayting.

Namunalar
Misol: «Monolog»da ismlar zanjiri (Petrarka, Dante, Otello va boshqalar) bir g‘oyani ochadi: sevgi asrlar davomida odamlarga ham baxt, ham azob keltirgan. Shu fon shoirning keyingi «qarshilik» so‘zini kuchaytiradi.
Misol: sarlavha va uslub bog‘liq: she’rda lirik qahramon go‘yo o‘zi bilan va hamma bilan gaplashadi; savollar va undovlar ko‘p. Shu sabab «Monolog» deb atalgan.
Sinfda faoliyat

She’rni uch qismga bo‘ling (sevgi ta’rifi; mashhur oshiqlar; qarshilik) va har biriga ikki jumlalik xulosa yozing. Matndan ko‘chirmang.

Mashq
1
«Monolog» qaysi yilda yozilgan va sarlavha nimani bildiradi?
2
Shoir she’rda qaysi adabiy oshiqlarni eslaydi?
3
Lirik qahramon aynan nimaga qarshi chiqadi?
4
Nima uchun darslik bu she’rni «gina emas, qarshilik» deb baholaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliKuzatuv klubi uchun qizil chiroqHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →