☰ Mundarija · Adabiyot

«Kuntug‘mish» yakuni va ishqiy-qahramonlik dostonlari

Darslar 5–6 · 2 ta dars · S. Olim, S. Ahmedov, R. Qo‘chqorov. Adabiyot, 8-sinf: darslik-majmua, 1- va 2-qism. «G‘afur G‘ulom» nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2014 (qayta ishlangan uchinchi nashr)
5

«Kuntug‘mish»: dor ostidagi uchrashuv

Darslik: 1-qism, 32–38-betlar
Maqsad«Kuntug‘mish»ning oxirgi qismini – o‘g‘illarning No‘g‘ayga yo‘li, dor ostidagi tanish va dostonning yakunini – to‘g‘ri so‘zlab berish.
Yangi so‘zlar
dor · gallowsjallod · executioneryilqi · herd of horsesyakun · ending
Tushuntirish

Xolbeka Kuntug‘mish Zangar podshosi bo‘lganini bilmay, o‘g‘illariga ot va qurol berib, bobolari yurti No‘g‘ayga jo‘natdi. Yo‘lda ular darvozabon bilan to‘qnashdi, sakkiz kunlik yo‘ldan keyin Olatog‘da Mohiboy yilqi haydab ketdi, cho‘ponlar bilan jang bo‘ldi va aka-uka yilqini olib ketdi. Ular dam olib yotganida lashkar yetib kelib, ikkovini bog‘lab Zangarga keltirdi; podsho ularni tanimay dor tayyorlattirdi. Gurkiboy jallodlarga «avval meni o‘ldiringlar» dedi, Mohiboy esa gunoh o‘zimda, ukam ozod bo‘lsin, deb yolvordi. Mohiboyni dorga tortib yuborishdi, ammo yugurib kelgan Kuntug‘mish ipni qo‘yib yubortirdi va o‘g‘illarini tanidi; Mohiboy hushidan ketgan edi va ko‘p o‘tmay o‘ziga keldi; Xolbeka erini ham tanib oldi.

Namunalar
Qisqacha yakun: qirq kunlik to‘y bo‘ldi. Buvraxon zindonga solib qo‘ygan Azbarxo‘ja olib chiqildi va qilmishiga yarasha jazo oldi. Xolmo‘min Zangar podshosi qilindi. Kuntug‘mish oilasi bilan No‘g‘ayga qaytdi, otasi Qoraxon qirq kunlik to‘y qilib, taxtni unga topshirdi.
Misol: dor ostida Gurkiboy «ukam o‘lmasin» deb avval o‘zini taklif qiladi, Mohiboy esa «gunoh menda» deydi. Ikki aka-uka bir-biri uchun jon fido qilishga tayyor – bu ularning mardligi va mehrini ko‘rsatadi.
Sinfda faoliyat

«Kuntug‘mish» yakunini ikki-uch gapda yozing va dostonlarning odatda xursandchilik bilan tugashini bu yakun misolida tushuntiring.

Mashq
1
Xolbeka o‘g‘illarini nega No‘g‘ayga jo‘natdi?
2
Aka-uka Olatog‘da nima qildi va buning oqibati nima bo‘ldi?
3
Dor ostida Gurkiboy va Mohiboy qanday so‘zlar aytdi?
4
Nima uchun doston oxirida hamma to‘y qiladi, deb o‘ylaysiz?