Fuzuliy g‘azallari

Muhammad Sulaymon o‘g‘li Fuzuliy XV asr oxirida (darslikda 1498-yil deyiladi; manbalarda sana turlicha) hozirgi Iroq hududida, darslikka ko‘ra Karbaloda, ziyoli oilada tug‘ilgan; u ozarboyjon xalqining bayot urug‘idan. Iroqning Bag‘dod, Hilla, Najaf shaharlarida yashagan, umrining oxirida Karbaloga qaytib, 1556-yilda vabo kasalidan vafot etgan. Darslik uni Navoiydan keyingi eng mashhur turkiy shoirlardan biri deydi: Navoiy an’analarini davom ettirgan, Navoiy bo‘lmasa Fuzuliy, Fuzuliy bo‘lmasa Mashrab ijodini bunday darajada tasavvur qilib bo‘lmasdi. U turkiy, forsiy va arabiy tillarda devon tuzgan; turkiy devonida 300 ga yaqin g‘azal, 75 ruboiy, 42 qit’a va 27 qasida bor, g‘azallari asosan ishq haqida. «So‘r» g‘azali yetti baytli, radifi «o‘landan so‘r» («bo‘lgandan so‘ra» ma’nosida) bo‘lib, har baytda haqiqiy oshiqni, ya’ni ishq dardini chekkan kishini, ishqdan bexabar odamga qarshi qo‘yadi; ko‘p baytda tazod ishlatilgan. Maqta’da oshiqning zohidga qarshi qo‘yilgani ochiladi: ishq zavqini faqat ishqi bor kishidan so‘rash kerak, dunyodan voz kechgan zohid esa uni bilmaydi.