☰ Mundarija · Texnologiya

Qo‘l asboblari: o‘lchash, arralash, randalash

Darslar 30–33 · 4 ta dars · Sh. Sharipov, N. Muslimov, O‘. Tolipov, Q. Abdullayeva, O. Qo‘ysinov, V. Sattorov, S. Ahmadaliyev, M. Mo‘minova. Mehnat ta’limi, 5-sinf. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2015
33

Randa turlari va randalash qoidalari

Darslik: 61–65-betlar
MaqsadRanda turlari, ularning vazifasi va randalash qoidalarini bilish.
Yangi so‘zlar
randa · planekunda · plane body (stock)tig‘ · bladepayraha · shaving
Tushuntirish

Arralab olingan materialning sirti randalash orqali tozalanadi, tekislanadi va aniq o‘lchamga keltiriladi. Randa kunda, tig‘ va ponadan iborat. Sherxebel xomaki randalash uchun: kundasi 250–260 mm uzun, tig‘ining eni 30 mm, kesuvchi qirrasi yoy shaklida va kundadan 1–3 mm chiqib turadi, shu sababli qalin payraha oladi. Taxta randa silliq randalash uchun: kundasi eni 55–60 mm, tig‘i eni 45–50 mm, tig‘ kundadan 0,1–0,3 mm chiqarib o‘rnatiladi. Mushranda taxta randaga o‘xshash, lekin tig‘ida payrahani sindiradigan temir pushtak bor. Japs randa uzun taxtalarni tekislash uchun: kundasi 700–800 mm uzun, tig‘i taxta randadagidek juda oz (taxminan 0,1–0,3 mm) chiqariladi. Randalashda zagotovka iskanjada mahkamlanadi, randa chap qo‘l bilan oldidan, o‘ng qo‘l bilan orqasidan ushlanib oldinga yuritiladi. Sirt tekisligi chizg‘ich yoki go‘niya bilan tekshiriladi.

Namunalar
Uzun eshik taxtasini tekislash uchun japs randa tanlanadi, chunki uning kundasi 700–800 mm uzun.
Taxta randa tig‘i 0,3 mm dan ko‘p chiqsa, payraha qalin bo‘lib sirt silliq chiqmaydi.
Sinfda faoliyat

Randa konkursi (kuzatuv): o‘qituvchi bitta yumshoq taxtani randalaydi; o‘quvchilar payrahalarni (qalin/yupqa) solishtiradi va qaysi randa nima uchun ekanini yozadi. Randa tig‘iga qo‘l tegizilmaydi; tanaffusda randa yon tomoniga yotqiziladi, tig‘i narigi tomonga.

Mashq
1
Randalashdan maqsad nima?
2
Sherxebel va taxta randaning farqi nima?
3
Randa qanday ushlanadi?
4
Nega tig‘ning o‘tkirligini qo‘l bilan tekshirmaymiz?