ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Texnologiya

Qo‘l asboblari: o‘lchash, arralash, randalash

Darslar 30–33 · 4 ta dars · Sh. Sharipov, N. Muslimov, O‘. Tolipov, Q. Abdullayeva, O. Qo‘ysinov, V. Sattorov, S. Ahmadaliyev, M. Mo‘minova. Mehnat ta’limi, 5-sinf. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2015
32

Arralar turlari va arralash qoidalari

Darslik: 58–60-betlar
MaqsadDuradgorlik arralari turlarini va arralash qoidalarini bilish.
Yangi so‘zlar
dastarra · hand sawchaparasta · saw set (alternately bent teeth)porsiqolip · mitre boxyoy arra · bow saw
Tushuntirish

Arralash – zagotovkani arra yordamida ikki qismga bo‘lish. Bo‘ylamasiga, ko‘ndalangiga va ikki yoqlamasiga kesish uchun alohida arralar bor; yoy arra chilvirni burov tayoqchasi bilan burab taranglanadi. Arra tishlari chaparasta qilinadi, ya’ni navbati bilan ikki tomonga qiyshaytiriladi, shu sababli arra o‘rni polotno qalinligidan kengroq bo‘ladi va polotno siqilmaydi. Arralash reja chizig‘idan 2–3 mm chetda boshlanadi, chiziq arra o‘rnining chap tomonida qolishi kerak. Arralash arrani o‘zimizga tomon 20° burchak ostida tortib biroz tilish bilan boshlanadi, keyin arra butun uzunligi bo‘yicha yuritiladi; polotno zagotovkaga perpendikulyar bo‘lishi, arrani bosmaslik kerak. Tezlik minutiga 40–50 ikki yoqlama harakatdan oshmasin. Zagotovkani ushlab turgan qo‘l arradan kamida 10 mm, yaxshisi bir necha santimetr uzoqda bo‘ladi; arra boshlanadigan joyga yog‘och tirgak qo‘yiladi. 90° va 45° kesish uchun porsiqolip ishlatiladi.

✓Maslahat
Shoshilma: arrani yengil yurgiz, qattiq bosma.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Daftar varag‘ini bir yo‘nalishda yirtsangiz to‘g‘ri chiqadi, boshqa yo‘nalishda esa qiyshayadi. Yog‘ochning ham tolalari bor, shuning uchun uni tolasi bo‘ylab va ko‘ndalang arralash har xil bo‘ladi.

Kim ishlatadi

Duradgor, parket yotqizuvchi va mebel ustasi yog‘och tolasi yo‘nalishini hisobga olib kesadi.

Bugun sinab ko‘ring

Gazeta yoki daftar qog‘ozini ikki yo‘nalishda ehtiyotkorlik bilan yirtib, qaysi yo‘nalishda to‘g‘ri chiqishini kuzating.

Namunalar
Minutiga 40–50 ikki yoqlama harakat 1 sekundda taxminan bittadan kam: shoshilmay arralanadi.
Zagotovka porsiqolipda 45° ga arralanadi, rama burchaklari shunday kesiladi.
Sinfda faoliyat

Arralash texnikasi (o‘qituvchi nazoratida): zagotovka iskanjada qisilgan, chiziq chizilgan; o‘quvchi himoya ko‘zoynagida o‘qituvchi yonida turib, arrani tortib boshlashni ko‘rsatadi. Birinchi 3 harakat o‘qituvchi bilan birga. Boshqa o‘quvchilar kuzatib, 4 ta xatoni topishadi. Yolg‘iz arralash taqiqlanadi.

Mashq
1
Arra tishlari nima uchun chaparasta qilinadi?
2
Arralash qanday boshlanadi?
3
Ushlab turgan qo‘l arradan qancha uzoqda bo‘ladi?
4
Nima uchun arrani qattiq bosish yaramaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliO‘simlik qutisi uchun missiyaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →