☰ Mundarija · Texnologiya

Yog‘och turlari va duradgorlik dastgohi

Darslar 26–29 · 4 ta dars · Sh. Sharipov, N. Muslimov, O‘. Tolipov, Q. Abdullayeva, O. Qo‘ysinov, V. Sattorov, S. Ahmadaliyev, M. Mo‘minova. Mehnat ta’limi, 5-sinf. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2015
28

Yog‘ochlarning sifati va nuqsonlarini aniqlash

Darslik: 48–49-betlar
MaqsadYog‘och nuqsonlarini va zararkunandalarini aniqlash hamda sifatini baholashni bilish.
Yangi so‘zlar
nuqson · defectko‘z (butoq izi) · knotzamburug‘ · fungusyog‘ochxo‘r qo‘ng‘iz · wood-boring beetle
Tushuntirish

Yog‘och sifati uni kuzatish va sinab ko‘rish orqali aniqlanadi. Daraxtning tanasi qanchalik to‘g‘ri, uzun, bir tekis yo‘g‘on va sog‘lom bo‘lsa, yog‘och shunchalik sifatli bo‘ladi. Tanadan yon tomonga butoq va shoxlar ko‘p o‘sgan bo‘lsa, sifat pasayadi. Bukilib yoki buralib o‘sgan daraxt yog‘ochi katta maqsadlar uchun past sifatli, lekin mayda buyumlar uchun qulay bo‘lishi mumkin. Nuqsonlarga zararkunandalar (yog‘ochni chirituvchi zamburug‘lar va qo‘ng‘izlar) keltirgan shikastlar, quritish va saqlashdagi xatolar (egilish, buralish, yorilish, chirish) hamda tabiiy nuqsonlar kiradi. Ko‘zlar oqish yoki qoramtir sog‘lom, chiriy boshlagan, chirigan yoki po‘kak bo‘lishi mumkin. Zararkunandalarga qarshi kimyoviy moddalar ishlatiladi; ular zaharli bo‘lgani uchun bunday ishni faqat kattalar bajaradi.

Namunalar
Sog‘lom (qoramtir, qattiq) ko‘zli taxtani ishlatish mumkin, chirigan ko‘zli taxta esa yaroqsiz.
Namlikda saqlangan taxtada zamburug‘ paydo bo‘lib, uni chiritadi; shuning uchun quruq, shamollatiladigan joyda saqlanadi.
Sinfda faoliyat

Nuqson qidiruvi: o‘qituvchi bir nechta taxta namunasi (yoki rasm)ni ko‘rsatadi. Guruh jadvalda belgilaydi: ko‘z bor/yo‘q, yoriq, bukilgan, qurt izi. Taxta qo‘l bilan silliqlanmaydi (payraha kirishi mumkin); faqat ko‘rib tekshiriladi.

Mashq
1
Yog‘ochning qanday nuqsonlarini bilasiz?
2
Qanday daraxtdan yuqori sifatli yog‘och olinadi?
3
Yog‘ochni chirituvchi zararkunandalar kimlar?
4
Nima uchun taxtalar quruq va shamollatiladigan joyda saqlanadi?