☰ Mundarija · Texnologiya

Bolg‘a, jilvir, stanok va mashina detallari

Darslar 9–12 · 4 ta dars · Sh. Sharipov, N. Muslimov, O‘. Tolipov, Q. Abdullayeva, O. Qo‘ysinov, V. Sattorov, S. Ahmadaliyev, M. Mo‘minova. Mehnat ta’limi, 5-sinf. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2015
10

Jilvir qog‘ozlar tuzilishi va turlari

Darslik: 18-bet
MaqsadJilvir qog‘oz tuzilishi, raqamlari va ishlatilishini bilish.
Yangi so‘zlar
jilvir qog‘oz · abrasive (sand) paperabraziv · abrasivedona o‘lchami · grain size (grit)silliqlash · smoothing
Tushuntirish

Jilvir qog‘oz metall, yog‘och, tosh va boshqa materiallardan yasalgan buyumlar sirtini silliqlash va pardozlash uchun ishlatiladi. U mato yoki qog‘ozga yopishtirilgan abraziv materiallar – maydalangan shisha, qum va shunga o‘xshash donalardan iborat. Donalar o‘lchamiga qarab jilvir 12, 16, 20, 24, 36, 60, 80, 100, 120, 140, 170, 200, 280 kabi raqamlanadi. Raqam ortgan sari jilvir maydaroq donali bo‘ladi: 36-raqamli yirik, 200-raqamli esa mayda. Avval yirik donali jilvirdan, keyin maydaroqlaridan foydalanib, sirt asta-sekin silliqlanadi. Sirtni pardozlashda jilvirni maxsus yog‘och asosga mahkam o‘rash kerak; kichik detallarni esa tekis taxtaga mahkamlangan jilvirga qo‘yib, har xil yo‘nalishda ishqalanadi. Ish paytida chang chiqadi, shuning uchun himoya niqobi taqish va xonani shamollatish lozim.

Namunalar
Taxtani dastlab 60-raqamli, so‘ng 120-, oxirida 200-raqamli jilvir bilan silliqlash eng yaxshi natija beradi.
80-raqamli jilvir 240-raqamlidan yirikroq donali, shuning uchun u qirrali joylarni tezroq olib tashlaydi, lekin sirtda chiziqlar qoldiradi.
Sinfda faoliyat

Donalarni solishtirish: o‘qituvchi 2–3 xil raqamli jilvir parchalarini beradi. Guruh ularning tegish sezgisini solishtiradi (yengil tegib ko‘ring), raqamlarini yirikdan mayda tomon qatorga qo‘yadi. Jilvirni qo‘lingizda qattiq ishqalamang va changni nafas bilan olmang; ishni o‘qituvchi bilan yoki uning ruxsati bilan bajaring.

Mashq
1
Jilvir qog‘oz nima uchun ishlatiladi?
2
Qaysi jilvir yirikroq: 36-mi yoki 200-mi?
3
Silliqlash qanday tartibda olib boriladi?
4
Nima uchun jilvir bilan ishlaganda niqob taqiladi?