☰ Mundarija · Texnologiya

Bolg‘a, jilvir, stanok va mashina detallari

Darslar 9–12 · 4 ta dars · Sh. Sharipov, N. Muslimov, O‘. Tolipov, Q. Abdullayeva, O. Qo‘ysinov, V. Sattorov, S. Ahmadaliyev, M. Mo‘minova. Mehnat ta’limi, 5-sinf. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2015
12

Mashinaning asosiy qismlari

Darslik: 22–23-betlar
MaqsadMashinaning asosiy qismlari va detallari bilan tanishish.
Yangi so‘zlar
detal · part (component)bolt · bolttishli g‘ildirak · gearpodshipnik · bearing
Tushuntirish

Avtomobil, samolyot, traktor, kema va stanok – hammasi mashinadir; ular inson mehnatini yengillashtiradi. Har bir mashina alohida qismlardan – uzellar va detallardan tuziladi: mashina murakkab bo‘lsa, detallari ham ko‘p bo‘ladi. Ko‘p mashinalarda uchraydigan detallar tipovoy, faqat ayrim mashinalardagilar maxsus detallar deyiladi. Bolt – bir uchi rezbalangan, boshchali o‘zak; gayka – rezbali teshikli detal, boltga burab qo‘yiladi. Vint – rezbali o‘zak, uning rezbali qismi detal ichidagi rezbaga burab kiritiladi. Val aylantiruvchi kuchni uzatadi, shkiv tasmali uzatmaning g‘ildirak ko‘rinishidagi detali, podshipnik esa val va o‘qlarning erkin aylanishini ta’minlaydi. Tishli g‘ildirak tishlari bilan boshqa detalni harakatga keltiradi.

Namunalar
Bolt va gayka velosipedda ham, avtomobilda ham uchraydi – ular tipovoy detallar.
Podshipnik tufayli g‘ildirak o‘qida kam ishqalanish bilan aylanadi.
Sinfda faoliyat

Mashina «razbor»i qog‘ozda: o‘quvchi velosiped rasmini chizib, unda bolt, gayka, tishli g‘ildirak (yulduzcha), podshipnik joylarini belgilaydi. Haqiqiy mashinani yoki uyda velosipedni ajratib olish faqat kattalar tomonidan bajariladi.

Mashq
1
Detal nima?
2
Tipovoy detallarga misol keltiring.
3
Gayka qanday vazifa bajaradi?
4
Nima uchun podshipnik kerak?