☰ Mundarija · Texnologiya

Ekish, parvarish va sug‘orish

Darslar 104–107 · 4 ta dars · Sh. Sharipov, N. Muslimov, O‘. Tolipov, Q. Abdullayeva, O. Qo‘ysinov, V. Sattorov, S. Ahmadaliyev, M. Mo‘minova. Mehnat ta’limi, 5-sinf. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2015
107

Sug‘orish usullari, me’yori, muddati va ishlatiladigan qurollar

Darslik: 215-bet
MaqsadSug‘orish usullari, me’yori, muddati va ekinlar sug‘orilish soni haqida bilish.
Yangi so‘zlar
sug‘orish · irrigationyomg‘irlatish · sprinklingsirtdan sug‘orish · surface irrigationme’yor · norm (rate)
Tushuntirish

Sug‘orish – tuproqni sun’iy namlantirib o‘simliklarni suv bilan ta’minlash. Uch usul bor: sirtdan sug‘orish (suv dalaga o‘zi oqib tarqaladi), yomg‘irlatish (suv yomg‘ir tarzida purkaladi) va tuproq tagidan sug‘orish (tuproqqa yotqizilgan maxsus trubalar orqali). Sirtdan sug‘orish eng oddiy, lekin suv chuqur qatlamlarga kirib ko‘p sarflanadi, dalaga notekis taqsimlanadi, relyef murakkab bo‘lsa, yerni tekislash kerak. Yomg‘irlatish havo namligini ham oshiradi va barglardagi changni yuvadi. Sug‘orish muddati va me’yori tuproq namligiga, o‘simlikning o‘sish fazalariga, ekin xususiyatiga va haroratga bog‘liq. Misol: kuzgi bug‘doy 1–2 marta sug‘oriladi, makkajo‘xori 3–6, qand lavlagi 6–7, kartoshka 2–5 marta; kartoshkada birinchi sug‘orish g‘uncha paydo qilish davrida, keyingilari har 10–12 kunda (yomg‘irga qarab). Hozir O‘zbekistonda suvni tejash uchun tomchilatib sug‘orish keng joriy etilmoqda: suv yupqa quvurchalar orqali har bir o‘simlik ildiziga tomchilab beriladi. Suv tejaladi: ortiqcha oqizilmaydi. Xavfsizlik: ariq, kanal va suv chiqarish joylari yonida bolalar kattalarsiz yurmaydi va suvga tushmaydi; nasos va elektr sim yonidan o‘tmaydi.

Namunalar
Kartoshka 12 kunda bir marta sug‘orilsa, 60 kunda 60 : 12 = 5 marta suv beriladi.
Makkajo‘xori 3–6 marta sug‘oriladi: eng ko‘pi bilan 6 marta, eng kami 3 marta.
Sinfda faoliyat

Sug‘orish daftari: qand lavlagi uchun 6–7 ta sug‘orishni taqvimda belgilang. Maktab maydonida gulchelak bilan sug‘organda suvni tejang va kattalar bilan ishlang.

Mashq
1
Suv tuproqqa qaysi uch yo‘l bilan beriladi?
2
Kuzgi bug‘doy necha marta sug‘oriladi?
3
Sirtdan sug‘orishning kamchiligi nima?
4
Nega ariq yonida kattalarsiz yurmaymiz?