☰ Mundarija · Texnologiya

Ekish, parvarish va sug‘orish

Darslar 104–107 · 4 ta dars · Sh. Sharipov, N. Muslimov, O‘. Tolipov, Q. Abdullayeva, O. Qo‘ysinov, V. Sattorov, S. Ahmadaliyev, M. Mo‘minova. Mehnat ta’limi, 5-sinf. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2015
106

Ekinlar qator oralariga ishlov berish va parvarish qilishda qo‘llaniladigan qurollar va mashinalar

Darslik: 213–214-betlar
MaqsadQator oralariga ishlov berish va kultivator tuzilishini bilish.
Yangi so‘zlar
qator oralig‘i · space between rowsmuhofaza zonasi · protective zoneqatqaloq · soil crustish organi · working part
Tushuntirish

Qator oralariga ishlov berish o‘simliklarning o‘sishi va hosildorligiga muhim ta’sir ko‘rsatadi. Kultivator bilan qatqaloq yo‘qotiladi, tuproq yumshaydi, ildizlar havo oladi, nam saqlanadi va begona o‘tlar yo‘qoladi. Kultivator ramalar, ish organlari, tayanch g‘ildiraklar va o‘g‘itlagich mexanizmlardan iborat. O‘simlik qatori o‘rtasidan ish organlarigacha bo‘lgan masofa muhofaza zonasi deyiladi; u ekin shikastlanmasligi uchun o‘simlik turiga qarab tanlanadi. Ishlaganda ish organlari belgilangan chuqurlikda yurishi, namli qatlam yuqoriga chiqmasligi, begona o‘tlar to‘liq kesilishi, ekin shikastlanmasligi va ko‘milmasligi kerak. Qator oralig‘i 60 sm bo‘lsa, asosiy oraliqqa ikkitadan tig‘li strelkasimon panja, tutash oraliqqa bitta pichoq va o‘rtasiga strelkasimon panja o‘rnatiladi. Rotatsion diskning ignasimon tishlari qatordan 3–5 sm uzoqda turadi. Kultivator bilan o‘g‘it ham beriladi (birinchi oziqlantirishda qatordan 15–28 sm, keyingisida 20–22 sm uzoqqa) va sug‘orish egatlari ochiladi. Kultivator traktorga ulangan holda ishlaydi: bolalar yaqinlashmaydi, qo‘l kultivatorini esa kattalar yoki o‘qituvchi ko‘rsatganidek, qo‘lqopda ishlatadi.

Namunalar
Qator oralig‘i 60 sm: 12 m kenglikda 12 m : 0,6 m = 20 oraliq.
Birinchi oziqlantirishda o‘g‘it qatordan 15–28 sm uzoqqa solinadi, 5 sm emas: ildizga tegib kuydirmasligi uchun.
Sinfda faoliyat

Qo‘l kultivatori bilan maktab maydonida (o‘qituvchi bilan) qator oralarini yumshating; muhofaza zonasi uchun qatordan 10 sm masofani yer ustida belgilab qo‘ying. Qo‘lqop kiying.

Mashq
1
Muhofaza zonasi nima?
2
Qator oralariga ishlov berishning foydasi nima?
3
Kultivator yana qanday ishlar qiladi?
4
Nega ish organlari ekin qatoriga juda yaqin qo‘yilmaydi?