☰ Mundarija · Texnologiya

Tikuv xonasi, gazlama to‘qilishi va qo‘l choklari

Darslar 66–69 · 4 ta dars · Sh. Sharipov, N. Muslimov, O‘. Tolipov, Q. Abdullayeva, O. Qo‘ysinov, V. Sattorov, S. Ahmadaliyev, M. Mo‘minova. Mehnat ta’limi, 5-sinf. «Sharq» nashriyot-matbaa aksiyadorlik kompaniyasi, Toshkent, 2015
67

Amaliy mashg‘ulot: sarja va polotno to‘qish. Gazlamaning tomonlari va iplari

Darslik: 132–137-betlar
MaqsadGazlama to‘qilishi (polotno, sarja), o‘ng va teskari tomon hamda tanda va arqoq iplarini aniqlashni o‘rganish.
Yangi so‘zlar
tanda · warp (lengthwise thread)arqoq · weft (crosswise thread)milk · selvedgesarja · twill
Tushuntirish

Gazlama bo‘ylama (tanda) va ko‘ndalang (arqoq) iplarning chatishishidan hosil bo‘ladi. Eng oddiy to‘qilish – polotno: tanda va arqoq iplari navbatma-navbat keladi, gazlamaning o‘ngi va teskarisi bir xil. Polotno to‘qilishli gazlamalar (chit, bo‘z, batist, zig‘ir polotnosi) pishiq, zich bo‘ladi. Sarja to‘qilishda gazlama o‘ngida chapdan o‘ngga, pastdan yuqoriga diagonal yo‘llar ko‘rinadi; sarja gazlamalar elastik, mayin, lekin polotnoga qaraganda pishiqligi pastroq. Sarjada moslama (rapport)da kamida 3 ta ip bo‘ladi va har bir arqoq ipi tashlanganda naqsh bir ipga suriladi. Gazlamaning o‘ngi gul bosilishi, silliqligi, tuki va tozaligiga qarab aniqlanadi. Bo‘ylama ip milkda bo‘ylama o‘tadi; gazlama bo‘yiga kam, ko‘ndalangiga ko‘proq cho‘ziladi; bo‘ylama bo‘yicha tez tortilsa jarangli ovoz chiqaradi; bo‘ylama ip ingichkaroq va silliq, ko‘ndalang ip yo‘g‘onroq va tukliroq. Bu belgilar lupada yaxshi ko‘rinadi.

Namunalar
Chit polotno to‘qilishli: ikkala tomoni bir xil; baxmal esa tukli, o‘ng tomoni tukli.
Milkka parallel yo‘nalish – tanda; shuning uchun kiyim detali ko‘pincha tanda bo‘yicha bichiladi.
Sinfda faoliyat

Qog‘ozdan to‘qish: 10,5 × 15 sm oq qog‘ozni uzunasiga bir xil kesib (kesiklar soni juft, kattalar kesib bersa yaxshi), rangli tasmalarni goh ustidan, goh ostidan o‘tkazib polotno to‘qing; yelim bilan tasma uchlarini mahkamlang. Keyin sarja: 2 ta ostidan, 1 ta ustidan. Albomga yopishtiring.

Mashq
1
Polotno to‘qilishda iplar qanday joylashadi?
2
Tanda qaysi yo‘nalishda?
3
Sarjaning o‘ng tomonida nima ko‘rinadi?
4
Ko‘ylak bo‘lagi nega ko‘pincha uzunasiga tanda bo‘ylab bichiladi?