O‘zbek tili leksikasining boyish manbalari. O‘z va o‘zlashgan so‘zlar
Til hamisha boyib boradi va bu ikki yo‘l bilan bo‘ladi. 1. Ichki imkoniyat: tilning o‘z boyligidan foydalaniladi — shevadagi so‘z adabiy tilga kiradi, mavjud so‘z va qo‘shimchalardan yangi so‘z yasaladi (o‘yingoh, tezyurar) yoki eski so‘z yangi ma’no oladi (tarmoq — internet tarmog‘i). 2. Tashqi imkoniyat: boshqa tillardan so‘z olinadi; bunday so‘zlar olinma so‘zlar deyiladi (printer, onlayn, futbol). Shunga ko‘ra tilimizdagi so‘zlar ikki qatlamga bo‘linadi: o‘z qatlam — qadimdan qo‘llanib kelayotgan turkiy va o‘zbekcha so‘zlar (ko‘z, yer, men, o‘ttiz); o‘zlashma qatlam — arab, fors va Yevropa tillaridan kirgan so‘zlar (kitob, daraxt, avtobus, televizor).
Sinf soatida o‘qituvchi so‘zlarning ba’zisi o‘zbekcha, ba’zisi boshqa tillardan kirganini aytdi. Bolalar o‘yin nomlarini yozib, qaysilari boshqa tildan kirganini taxmin qilishdi va lug‘atdan tekshirishdi.
Tilshunos so‘zlarning kelib chiqishini o‘rganadi, tarjimon so‘zni boshqa tilga mos qiladi, o‘qituvchi so‘zlar tarixini tushuntiradi.
Sport yoki o‘yin nomlaridan uchtasini aytib, qaysi biri o‘zbekcha ekanini taxmin qiling, so‘ng kattalardan so‘rab tekshiring.
Uch ustun chizing: o‘z, arab-fors, Yevropa. Sinfdagi buyumlar nomini (qalam, parta, doska, kompyuter, daftar...) to‘g‘ri ustunga joylang.