ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Ona tili

Asos va qo‘shimchalar imlosi, qo‘shib yozish

Darslar 52–55 · 4 ta dars · N. Mahmudov, A. Sobirov, Sh. Sattorov, Sh. Toshmirzayeva, D. Mannopova. Ona tili 5-sinf (to‘la yangilangan 5-nashr). G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2020
52

Asos va qo‘shimchalar imlosi

Darslik: 99–100-betlar
MaqsadQo‘shimcha qo‘shilganda asos va qo‘shimchada yuz beradigan tovush o‘zgarishlarini yozuvda to‘g‘ri aks ettirish.
Yangi so‘zlar
asos · stemqo‘shimcha · suffixtaroq · combo‘quvchi · pupil
Tushuntirish

Asosga qo‘shimcha qo‘shilganda ba’zan asosdagi unli o‘zgaradi va bu yozuvda ham ko‘rsatiladi. Oxiri a bilan tugaydigan fe’lga -v, -q, -qi, -vchi qo‘shilsa, a o‘rniga o yoziladi: tara — taroq, to‘la — to‘lov, saqla — saqlovchi, yasha — yashovchi. Ayrim i bilan tugaydigan fe’llarda esa i u ga aylanadi: o‘qi — o‘quvchi, qazi — qazuvchi. G bilan boshlanadigan qo‘shimchalar oldingi tovushga qarab g, k yoki q bilan yoziladi: kelgan, ko‘kka, yoqqan. Lekin oxiri g yoki g‘ bilan tugagan so‘zlarda asos ham, qo‘shimcha ham o‘zgarmaydi: geologga, bog‘ga.

a → o, i → u
AsosQo‘shimchaNatija
bo‘ya-qbo‘yoq
sayla-vsaylov
yasa-vchiyasovchi
to‘qi-vchito‘quvchi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Kasb kuni uchun tayyorlangan yozuvlarda bolalar fe’ldan yasalgan kasb nomlarini yozishdi. Qo‘shimcha qo‘shilganda o‘zakdagi unli o‘zgarishi mumkin, shuning uchun ular har birini diqqat bilan tekshirishdi.

Kim ishlatadi

Muharrir so‘z yasalishini tekshiradi, o‘qituvchi diktantni tuzatadi, ko‘rgazma tayyorlovchisi yozuvlarni savodli yozadi.

Bugun sinab ko‘ring

Bitta fe’lga «-vchi» yoki «-uvchi» qo‘shib, kasb nomi yasang va yozilishini tekshiring.

Namunalar
Tara + -q = taroq; to‘la + -v = to‘lov; saqla + -vchi = saqlovchi.
Qazi + -vchi = qazuvchi: i unlisi u ga aylandi.
Sinfda faoliyat

Uch guruh: a→o, i→u va g/k/q li qo‘shimchalar bo‘yicha beshtadan misol toping va doskaga yozing.

Mashq
1
«Tara» + «-q» qanday yoziladi? Qanday o‘zgarish bo‘ldi?
2
«Qazi» + «-vchi» ni yozing.
3
«Kel» + «-gan», «yoq» + «-gan» qanday yoziladi?
4
«Geolog» + «-ga» nega geologga yoziladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliMashq uchun eng yaxshi yo‘lHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →