Asos va qo‘shimchalar imlosi
Asosga qo‘shimcha qo‘shilganda ba’zan asosdagi unli o‘zgaradi va bu yozuvda ham ko‘rsatiladi. Oxiri a bilan tugaydigan fe’lga -v, -q, -qi, -vchi qo‘shilsa, a o‘rniga o yoziladi: tara — taroq, to‘la — to‘lov, saqla — saqlovchi, yasha — yashovchi. Ayrim i bilan tugaydigan fe’llarda esa i u ga aylanadi: o‘qi — o‘quvchi, qazi — qazuvchi. G bilan boshlanadigan qo‘shimchalar oldingi tovushga qarab g, k yoki q bilan yoziladi: kelgan, ko‘kka, yoqqan. Lekin oxiri g yoki g‘ bilan tugagan so‘zlarda asos ham, qo‘shimcha ham o‘zgarmaydi: geologga, bog‘ga.
| Asos | Qo‘shimcha | Natija |
|---|---|---|
| bo‘ya | -q | bo‘yoq |
| sayla | -v | saylov |
| yasa | -vchi | yasovchi |
| to‘qi | -vchi | to‘quvchi |
Kasb kuni uchun tayyorlangan yozuvlarda bolalar fe’ldan yasalgan kasb nomlarini yozishdi. Qo‘shimcha qo‘shilganda o‘zakdagi unli o‘zgarishi mumkin, shuning uchun ular har birini diqqat bilan tekshirishdi.
Muharrir so‘z yasalishini tekshiradi, o‘qituvchi diktantni tuzatadi, ko‘rgazma tayyorlovchisi yozuvlarni savodli yozadi.
Bitta fe’lga «-vchi» yoki «-uvchi» qo‘shib, kasb nomi yasang va yozilishini tekshiring.
Uch guruh: a→o, i→u va g/k/q li qo‘shimchalar bo‘yicha beshtadan misol toping va doskaga yozing.